ރާއްޖޭގައި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން އެންމެ ގިނައިން ބަހުސްކުރެވޭ އެއް މައުޟޫޢަކަށް އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް ވަނީ ވެފައެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާއާއި، މެސެޖިންގ ޕްލެޓްފޯމްތަކާއި، އަދި އާންމު ވާހަކަތަކުގައި "ޑޮލަރުގެ ރޭޓް އަނެއްކާވެސް މައްޗަށް ހިނގައްޖެ" ކަމަށް ބުނެ ދެކެވޭ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން، ވިޔަފާރިތަކާއި އާންމުންގެ މެދުގައި ކަންބޮޑުވުން އުފެދެއެވެ. ބޭރު ފައިސާ ލިބުމުގެ ދަތިކަމަކީ ގިނަ އިމްޕޯޓަރުންނާއި ދަތުރުވެރިންނަށް އޮތް ޙަޤީޤީ ކަންބޮޑުވުމަކަށް ވީނަމަވެސް، މާކެޓުގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި މާކެޓާމެދު މީހުން ދެކޭ ގޮތް ތަފާތުކުރުމަކީ ވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ކަޅު ބާޒާރު ނުވަތަ ބްލެކް މާކެޓް މަސައްކަތްކުރަނީ ރަސްމީ ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖް މާކެޓާ އެއްގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ކަނޑައެޅިފައިވާ ސިޔާސަތުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގެ ތެރެއިން މުޢާމަލާތްކޮށްގެން އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް ކަނޑައަޅާ ބޭންކިންގ ނިޒާމާ ޚިލާފަށް، ބްލެކް މާކެޓަކީ ރަސްމީ ނިޒާމުގެ ބޭރުން މުޢާމަލާތްކުރާ ގަންނަ އަދި ވިއްކާ ފަރާތްތަކުގެ ނުރަސްމީ ވިއުގައެކެވެ. އޭގެ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް ކަނޑައަޅާނެ ރަސްމީ އިދާރާއެއް ނޯވެއެވެ.
https://www.sun.mv/225860
އޭގެ ބަދަލުގައި، ގިނަ ފަހަރަށް ރޭޓް އުފެދިގެން އަންނަނީ، ގަންނަ ފަރާތްތަކުން ދޭން ތައްޔާރަށް ތިބިކަމަށް އެމީހުންނަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އަގުތަކެއް ކިޔާ ނުފޫޒުގަދަ މަދު ވިޔަފާރިވެރިންތަކެއްގެ ފަރާތުންނެވެ. ކުދި މާކެޓްތަކުގައި، ފުރަތަމަ ކިޔާ މި އަގުތައް ބްރޯކަރުންނާއި، ވިޔަފާރިތަކާއި، އަދި ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ވަރަށް އަވަހަށް ފެތުރިގެންދެއެވެ. މިގޮތަށް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ފެތުރިގެން ދިއުމުން، މުޅި މާކެޓުގެ އުންމީދުތަކަށް އޭގެ އަސަރު ފޯރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ނަފްސާނީ ގޮތުން މީހުންނަށް ކުރާ އަސަރު، މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަން ފަށަނީ މި ހިސާބުންނެވެ.
އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ އަގު "އަނެއްކާވެސް ބޮޑުވެއްޖެ" ކަމަށް ވިޔަފާރިތަކަށް ނުވަތަ އާންމުންނަށް އަޑުއިވުމުން، އަގު އިތުރަށް ބޮޑުވެދާނެކަމުގެ ބިރަށް، ގިނަ ބަޔަކު ވަގުތުން ޑޮލަރު ގަންނަން އަވަސްވެގަނެއެވެ. ޑިމާންޑަށް އަންނަ މި ކުއްލި ބަދަލުގެ ސަބަބުން، ކިޔާފައިވާ ބޮޑު އަގަކީ ރަނގަޅު އަގެއްކަމަށް ވަގުތީގޮތުން ސާބިތުކޮށްދެއެވެ. އިޤްތިޞާދީ ޢިލްމުގައި މިއަށް ކިޔަނީ ސެލްފް-ފުލްފިލިންގ އެކްސްޕެކްޓޭޝަން އެވެ: މީހުން އަމަލުކުރަނީ އަގުތައް އުފުލޭނެކަމުގެ ގަބޫލުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ، އަދި އެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އަގު އުފުލުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މީގެ މާނައަކީ މުޅި އިޤްތިޞާދަށް ކުއްލި ބަދަލެއް އައުން ކަމުގައި، ނުވަތަ ޤައުމުގެ ބޭރު ފައިސާގެ ޙާލަތުހަމަ އެންމެ ދަންފަޅިއެއްގެ ތެރޭގައި މުޅިން ބަދަލުވެގެން ދިޔުން ކަމުގައި މާނަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ގިނަ ފަހަރަށް، ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް ލިޔާ ސުރުޚީތަކާއި ކަށަވަރުނުކުރާ ރިޕޯޓުތަކުގެ ސަބަބުން ޑޮލަރު މުޅިން ހުސްވެއްޖެކަމުގެ ތަޞައްވުރެއް އުފެދެއެވެ. މިފަދަ މެސެޖުތަކުގައި ގިނަ ފަހަރަށް މުހިންމު ޙަޤީޤަތަކަށް ފަރުވާކުޑަކުރެވެއެވެ: ރަސްމީ ބޭންކިންގ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދޫކުރަމުން ގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް މުޢާމަލާތުގެ ބޭނުމާއި އޭރު އޮންނަ ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖުގެ ޙާލަތަށް ބަލައި އިސްކަންދޭ ތަރުތީބެއް ކަނޑައެޅި، ލިމިޓްތަކެއް ހުރެދާނެއެވެ.
ހުއްދަކުރެވިފައިވާ އިމްޕޯޓްތަކާއި، ޒަރޫރީ މުދަލާއި، ބޭސްފަރުވާއާއި، ތަޢުލީމާއި، އަދި ދަތުރުފަތުރު ފަދަ ގިނަ ޖާއިޒު ބޭނުންތަކަށް، ބޭންކުތަކަށް ލިބިފައިވާ މިންވަރެއްގެ ތެރެއިންނާއި ކަނޑައެޅިފައިވާ ސިޔާސަތުތަކުގެ ދަށުން ބޭރު ފައިސާގެ މުޢާމަލާތްތައް ފަހިކޮށްދިނުމުގެ މަސައްކަތް ބޭންކުތަކުން ކުރިއަށް ގެންދެއެވެ.
އެހެންކަމުން، ނުރަސްމީ މާކެޓުގައި ބޮޑު އަގެއް އޮތުމަކީ، ރަސްމީ ނިޒާމުތަކުގެ މަސައްކަތް ހުއްޓިފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލައަށް މާނަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއިން ދައްކުވައިދެނީ ރަސްމީކޮށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މިންވަރުގެ ބޭރުން އޮތް ޑިމާންޑް، ނުރަސްމީ މާކެޓުގައި އެވަގުތު ލިބެންހުރި ސަޕްލައިއަށްވުރެ އިތުރުވެފައިވާކަމެވެ.
https://www.sun.mv/225799
މާކެޓުގެ ހާސްކަމަށް މަގުފަހިކުރުވާ އަނެއް ކަމަކީ، ލަފާކުރުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފަތުރާ މަޢުލޫމާތު ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރިގެން ދިއުމެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކުރާ އެންމެ ޕޯސްޓެއް ނުވަތަ މެސެޖިންގ ގްރޫޕްތަކުގައި ދައުރުވާ ވާހަކައެއް، އެއްވެސް ކަށަވަރުކުރުމަކާ ނުލައި ވަރަށް އަވަހަށް ޙަޤީޤަތެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވެއެވެ. ހަމައެކަނި ނުރަސްމީ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓްތައް މައްޗަށް ދާކަމަށް އަމާޒުކޮށް ތަކުރާރުކޮށް ލިޔާ ސުރުޚީތަކުގެ ސަބަބުން، ޤަސްދަކާ ނުލައި ނަމަވެސް ހާސްވުމަށް ހިތްވަރު ލިބި، ބޭނުންވާ ވަގުތުގެ ކުރިން ބޭރު ފައިސާ ހޯދުމަށް ވިޔަފާރިތަކަށާއި އާންމުންނަށް ބާރުއެޅެއެވެ.
އެއްފަހަރާ ގިނަ ބަޔަކު މާކެޓަށް ވަނުމުން، ޑިމާންޑް އިތުރަށް ބޮޑުވެ، ނުރަސްމީ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓްތައް މައްޗަށް ދިއުމަށް އިތުރު ބާރަކަށް ވެއެވެ. އޭގެ ފަހުން މި ސައިކަލް ތަކުރާރުވެ، އަސާސީ އިޤްތިޞާދީ ކަންކަމަށް މާބޮޑު ބަދަލެއް ނައި ނަމަވެސް، މާކެޓް އަބަދުވެސް މައްޗަށް ދާކަމުގެ ތަޞައްވުރެއް އުފެދެއެވެ.
މީގެ މާނަކީ ބޭރު ފައިސާގެ ގޮންޖެހުންތަކެއް ނެތެކޭ ނޫނެވެ. އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގިނަ އިޤްތިޞާދުތަކެކޭ އެއްފަދައިން، އިމްޕޯޓް ޑިމާންޑާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޕޭމަންޓްތަކާއި، މޫސުމީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީއާއި، އަދި ދުނިޔޭގެ އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ޙަޤީޤީ ފިއްތުންތަކާ ރާއްޖެއިންވެސް ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. މިއީ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކެއްގެ ތެރެއިން ޙައްލު ހޯދަންޖެހޭ ޖާއިޒު އިޤްތިޞާދީ މައްސަލަތަކެކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އުންމީދުތަކާއި، ލަފާކުރުންތަކާއި، އަދި ނުރަނގަޅު މަޢުލޫމާތުގެ ސަބަބުން، ހަމައެކަނި އިޤްތިޞާދީ އަސާސްތަކުން ޖަވާބުދާރީވެވޭ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް މި ފިއްތުންތައް އިތުރުކޮށްދޭކަން ދެނެގަތުމަކީވެސް ހަމައެހެންމެ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
މި ސަބަބަށްޓަކައި، އިޤްތިޞާދީ ހަމަޖެހުމުގެ މުހިންމު ބަޔަކަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ވެގެންދެއެވެ.
ވަގުތުން ވަގުތަށް، ހާމަކަން ބޮޑު، އަދި އެއްގޮތެއްގައި ހިފެހެއްޓޭ މުވާޞަލާތެއްގެ ތެރެއިން އިތުބާރު ވަރުގަދަކުރުމުގައި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެވިދާނެއެވެ. ބޭރު ފައިސާ ލިބެންހުރި މިންވަރާއި، ރަސްމީކޮށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މިންވަރުތަކާއި، ބޭންކިންގ ޚިދުމަތްތަކާއި، ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ ބޭރު ފައިސާއާއި، އަދި ލިކުއިޑިޓީ ރަނގަޅުކުރުމަށް އަޅަމުންދާ ފިޔަވަޅުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ގަވާއިދުން އާންމުންނަށް މަޢުލޫމާތު ދިނުމަކީ ޔަޤީންކަން ކުޑަވުން ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ނުރަނގަޅު މަޢުލޫމާތު ފެތުރެމުންދާ ޙާލަތްތަކުގައި، ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަވަހަށް އޮޅުންފިލުވައިދިނުމުން، ބޭކާރު ހާސްކަން މަދުކޮށް، ހުއްޓުވިދާނެއެވެ. އިތުބާރުހުރި އަދި އެންމެ ފަހުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބެން ހުންނަނަމަ، ވިޔަފާރިތަކަށާއި އާންމުންނަށް ރަނގަޅު މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް އާންމުގޮތެއްގައި ފަސޭހަވެގެންދެއެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ގަވާއިދުތަކުގެ ބޭރުން ހިންގާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ފައިސާގެ ވިޔަފާރީގެ ވިއުގަތައް މޮނިޓަރކުރުމުގެ މަސައްކަތް ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުން ކުރިއަށް ގެންދަންވާނެއެވެ. ލައިސަންސް ނެތި ހިންގާ ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖުގެ ހަރަކާތްތައް ބެލެހެއްޓުން ހަރުދަނާކުރުމާއި، ހެކި ހުރި ޙާލަތްތަކުގައި މާކެޓަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމާއި، އަދި މިހާރު ހުރި މާލީ ގަވާއިދުތަކަށް އަމަލުކުރާކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ ރަސްމީ މާލީ ނިޒާމާމެދު އޮންނަ އިތުބާރު ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަންކަމެވެ.
ވިޔަފާރި ބޭންކުތަކުގެވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އޮވެއެވެ. ޝަރުޠު ހަމަވާ މިންގަނޑުތަކާއި، ލިބެންހުރި ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖުގެ ޚިދުމަތްތަކާއި، ޕްރޮސެސްކުރަން ނަގާ ވަގުތާއި، އަދި އިސްކަންދޭ ކެޓަގަރީތަކާ ގުޅޭގޮތުން ސާފުކޮށް މަޢުލޫމާތު ދިނުމަކީ، ޖާއިޒު ގޮތުގައި ބޭރު ފައިސާ ނުލިބޭނެކަމަށް ހީކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ރަސްމީކޮށް ލިބެންހުރީ ކޮން ގޮތްތަކެއްކަން ކަސްޓަމަރުންނަށް ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ހަމައެފަދައިން މީޑިއާގެވެސް މުހިންމު ޒިންމާއެއް އޮވެއެވެ. ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތް ސީދާކޮށް ރިޕޯޓުކުރުމާއި، އެކަށީގެންވާ ކޮންޓެކްސްޓް ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، އަދި ނުރަސްމީ މާކެޓުގެ އަގުތަކާއި ރަސްމީ އެކްސްޗޭންޖުގެ ނިޒާމުތަކާ ދެމެދު ހުރި ތަފާތުތައް ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ، އާންމުން ހާސްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. ޒިންމާދާރު ނޫސްވެރިކަމުގެ ތެރެއިން، ބޭކާރު ގޮތުގައި ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް މަސައްކަތްނުކޮށް، ޖާއިޒު އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުންތައް ރިޕޯޓުކުރަމުން ގެންދިއުމަކީ މާކެޓުގެ ހަމަޖެހުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ.
ވިޔަފާރިތަކާއި އާންމުންނަށް ބަލާއިރު، ނިންމުންތައް ނިންމަންވާނީ ފެތުރޭ އަޑުތަކުގެ ބަދަލުގައި ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. ނުރަސްމީ މާކެޓުތަކަށް ދިއުމުގެ ކުރިން، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ބޭންކުތަކާއި ހުއްދަދެވިފައިވާ މާލީ އިދާރާތައް މެދުވެރިކޮށް ލިބެންހުރި ގޮތްތައް ކަސްޓަމަރުން ފުރަތަމަ ބަލަންވާނެއެވެ.
ބޭރުގެ އިޤްތިޞާދީ ލޮޅުންތަކާއި، ދުނިޔޭގެ ކާރިސާތަކާއި، އަދި ފަތުރުވެރިކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ދުވަސްވަރުވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު ވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ވިލުންތެރިކަން ދައްކައިދީފައެވެ. އާންމުންގެ އިތުބާރު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކާއި، މާލީ އިދާރާތަކާއި، ވިޔަފާރިތަކާއި، މީޑިއާއާއި، އަދި އާންމުންގެ މެދުގައި އެއްބާރުލުން ބޭނުންވެއެވެ.
ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖް މެނޭޖްކުރުމަށް އެންމެ ފަހުން ނުފޫޒު ފޯރުވަނީ ޙަޤީޤީ އިޤްތިޞާދީ ހަރަކާތްތަކުންނެވެ. އެކްސްޕޯޓާއި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީއާއި، ރެމިޓެންސްއާއި، އިމްޕޯޓާއި، އިންވެސްޓްމަންޓާއި، އަދި ފިސްކަލް ސިޔާސަތުންނެވެ. ހަމައެކަނި ސުރުޚީތަކަކުން ނޫނެވެ.
ނުރަސްމީ މާކެޓުގެ އަގުތައް ދުވަހުން ދުވަހަށް ބަދަލުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، އެއީ ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ޞިއްޙަތު މިންކުރާ ހަމައެކަނި މިންގަނޑު ކަމުގައި އޮޅިގެން ނުވާނެއެވެ. ރަސްމީ މާލީ ނިޒާމާއި ނުރަސްމީ މާކެޓާމެދު ހަމަހަމަ ވިސްނުމެއް ގެންގުޅުމަކީ، ބޭކާރު ބިރުވެރިކަމަކާ ނުލައި ރަނގަޅު މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް ވިޔަފާރިތަކަށާއި ރައްޔިތުންނަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.
މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވާ އާންމުންނަކީ ލަފާކުރުންތަކާ ދެކޮޅަށް އޮތް އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ރައްކާތެރިކަމެވެ. ތެދު މަޢުލޫމާތާއި، ހާމަކަން ބޮޑު މުވާޞަލާތާއި، އަދި ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ހިންގާ މާލީ އިދާރާތަކާމެދު އޮންނަ އިތުބާރަކީ، ފެތުރޭ އަޑުތަކުގެ ނުވަތަ މާކެޓުގެ ފޯރީގެ ބަދަލުގައި، ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް އުންމީދުތައް ބިނާވެފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ފައިދާހުރި ވަސީލަތްތަކެވެ.