ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ބިނާކުރަންވާނީ ވަކިވަކި ޝަޚުސިއްޔަތުތަކެއްގެ ވަށައިގެނެއް ނޫން، ދެމިހުންނަނިވި މުއައްސަސާތަކެއްގެ މައްޗަށް!

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތަށް 58 އަހަރު ފުރޭ އަހަރީ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، މިއަދަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމީ ތާރީޚުގެ މުހިންމު ލަނޑުދަނޑިއެއްގެ މައްޗަށް އެކަނި ވިސްނާލަންވީ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށް ވުމުން އަންނަ މާނައާއި، އަގުތަކާއި، އަދި ޒިންމާތަކާ މެދުވެސް ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހޭ މުނާސަބަތެކެވެ.

ގިނަ ބަޔަކަށް ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ގައުމީ ފެންވަރުގައި އުފާފާޅުކުރުމާއި، ގައުމީ ޖޯޝު ފާޅުކުރުމާއި، އަދި ގައުމުގެ ސިޔާސީ ތާރީޚުގެ މުހިންމު ބަދަލެއްގެ ހަނދާން އާކުރުމުގެ ދުވަހެކެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްމިއްޔާތުތަކާއި ގައުމީ ދިދަތަކުގެ ފަހަތުން، މި މުނާސަބަތުން އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިގެންފައިވާ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމާއި، އެ ނިޒާމު ދަމަހައްޓައިދޭ މުއައްސަސާތަކާއި، އަދި ރައްޔިތުންގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑުމެން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާތައް ދެނެގަތުމަށް މާ ފުން ފުރުސަތެއް ފަހިކޮށްދެއެވެ.

ވަކިން ޚާއްސަކޮށް ޒުވާން ޖީލަށް، ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ގައުމީ ކަލަންޑަރުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ހަމައެކަނި ތާރީޚަކަށްވުރެ މާ މުހިންމު ދުވަހަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖެ ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށް ބަދަލުވި ސަބަބާއި، މި ނިޒާމުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭ މާނައާއި، އަދި ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި މި ނިޒާމުގެ އަސާސީ އުސޫލުތައް ދެމެހެއްޓުން މުހިންމުވަނީ ކީއްވެގެންކަން ދެނެގަތުމުގެ ފުރުސަތަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތަކީ ހަމައެކަނި ރަސްކަލެއްގެ ބަދަލުގައި ރައީސަކު ވެރިކަންކުރާ ގައުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދުސްތޫރީ މުއައްސަސާތައް މެދުވެރިކޮށް ސިޔާސީ ބާރުތައް ތަންފީޒުކުރެވޭ، ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކެއްގެ ތެރެއިން ދައުލަތުގެ މަގާމުތައް ހަވާލުކުރެވޭ، އަދި ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ސިޔާދަތު އެ ގައުމެއްގެ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންވާ ނިޒާމެކެވެ. އެއީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ މައިގަނޑު ނާރެހަކީ ރައްޔިތުން ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، ގައުމު ހިންގާނެ އޮނިގަނޑު އެކަށައަޅައިދޭ ނިޒާމެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތް، ރަސްކަމުގެ ވެރިކަމުގެ ދިގު ތާރީޚެއް އޮތް ގައުމެކެވެ. ރައީސް މުޙައްމަދު އަމީން ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި 1953 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ތަޖުރިބާކުރި ނަމަވެސް، 1954 ވަނަ އަހަރު އަލުން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވުމުގެ ކުރިން އެ ނިޒާމު ދެމިއޮތީ މަދު މަސްތަކަކަށެވެ. 1965 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުން ރާއްޖެއަށް މިނިވަންކަން ލިބުމަށްފަހުވެސް، ތާރީޚީ އެހެން ސިޔާސީ ބަދަލެއް އަންނަންދެން ރާއްޖެ ދެމިއޮތީ ރަސްކަމެއްގެ ދަށުގައެވެ.

ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ގާއިމުކުރުމަށް ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކުން ފާސްވުމާ ގުޅިގެން، 11 ނޮވެންބަރު 1968 ގައި ރަސްކަން އުވާލައި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތު އިފްތިތާހުކުރެވުނެވެ. ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތުގެ ފުރަތަމަ ރައީސަކަށް އިބްރާހީމް ނާޞިރު ވެވަޑައިގަތުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޒަމާނީ ސިޔާސީ ތާރީޚުގައި އާ ބާބެއް ފެށިގެންދިޔައެވެ. މި ބަދަލު މުހިންމުވެގެންދިޔައީ، ވާރުތަވަމުން އަންނަ ރަސްކަމެއްގެ ބަދަލުގައި ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމެއް ތަޢާރަފުކުރެވުނީތީއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދައުލަތާއި، ދައުލަތުގެ ވެރިންނާއި، އަދި ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު ތަފާތު ދުސްތޫރީ ގުޅުމެއް ގާއިމުވެގެންދިޔައެވެ.

ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތު ގާއިމުވުމަކީ ހަމައެކަނި ދައުލަތުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާގެ މަގާމުގެ ނަމަށް އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގައުމު ހިންގުމުގެ އޮނިގަނޑަށް އައި އަސާސީ ބޮޑު ބަދަލެކެވެ. ފަންސާސް އަށް އަހަރު ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު، ގައުމު ވަނީ ތަފާތު ސިޔާސީ ވެރިކަންތަކާއި، ގާނޫނުއަސާސީއަށް އައި ބަދަލުތަކާއި، އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ ކުރިއެރުންތައް ތަޖުރިބާކޮށްފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޒަމާނީ ދިވެހި ދައުލަތުގެ ބިންގަލެއްގެ ގޮތުގައި އަދިވެސް ދެމިއޮތީ މި ޖުމްހޫރިއްޔަތެވެ.

މި ގައުމީ ދުވަހުގެ މުހިންމުކަން ވަޒަންކުރުމަށްޓަކައި ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ މާނަ ފަހުމުވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔަތު މި ލަފުޒު އާންމުކޮށް ގުޅުވައިލެވެނީ އިންތިޚާބުކުރެވޭ ރައީސަކު ހުރުމާ ކަމަށް ވިޔަސް، އޭގެ މާނަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަގާމަށް ވުރެ މާ ފުޅަލެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ އެންމެ މައިގަނޑު އަސާސަކީ، ވާރުތަވާ ހައްގަކުން ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދުސްތޫރީ އިންތިޒާމުތަކެއްގެ ތެރެއިން ދައުލަތް ހިންގުމެވެ. ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ބޭނުންކުރެވެނީ ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައެވެ. އަދި އެ ބާރުތައް އޮންނަންވާނީ ގާނޫނުއަސާސީއާއި ގާނޫނުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ހުދޫދުގެ ތެރޭގައެވެ.

7 އޮގަސްޓު 2008 ގައި އަމަލުކުރަން ފެށި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީގައި ދިވެހިރާއްޖެ ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އިސްލާމީ އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ، ސިޔާދަތީ ބާރު ފުރިހަމައަށް ލިބިގެންވާ، މިނިވަން، ޑިމޮކްރެޓިކް ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެ ގާނޫނުއަސާސީގެ އެންމެ އަސާސީ އެއް މާއްދާއަކީ ދައުލަތުގެ އެންމެހައި ބާރުތައް ފެށިގެން އަންނަނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިން ކަމަށާއި، އަދި އެ ބާރުތައް ދެމިއޮންނާނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާއެވެ.

މި އުސޫލަކީ ނުހަނު ބޮޑު މުހިންމުކަމެއް އެކުލެވިގެންވާ އުސޫލެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ ވެރިކަން ކުރުމުގެ ބާރަކީ ވަކި ފަރުދަކަށް، އާއިލާއަކަށް ނުވަތަ ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި މިލްކުވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމެވެ. ދައުލަތުގެ މަގާމުތަކާ ހަވާލުވާ ފަރާތްތަކުން ބާރުތައް ބޭނުންކުރަނީ ދުސްތޫރީ އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި އެ ފަރާތްތަކުގެ ޒިންމާތަކާ މެދު ޖަވާބުދާރީވާންޖެހެއެވެ.

އެހެންކަމުން، ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ބިނާވެފައިވަނީ ކޮންމެހެން ހުންނަންޖެހޭ މުހިންމު އަސާސްތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންގެ ސިޔާދަތާއި، ގާނޫނުއަސާސީގެ ބާރު ހިނގުމާއި، ގާނޫނުގެ ވެރިކަމާއި، ޖަވާބުދާރީވުމާއި، ރައްޔިތުން ތަމްސީލުވުމާއި، ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަވުމާއި، އަދި ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ އިބާރާތްތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޒިންމާދާރު އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ވެރިކަމެއް ބިނާކުރަންޖެހޭ މައިގަނޑު ތަނބުތަކެވެ.

ޖުމްހޫރީ ނިޒާމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފައަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ތިން ގޮތްޕަށް ބަހާލެވިފައި އޮތުމެވެ. އެއީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރާއި، ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރާއި، އަދި އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ ބާރެވެ. މި ބާރުތައް ވަކިކޮށްފައި އޮތުމުގެ މަގުސަދަކީ އެއް މުއައްސަސާއަކަށް ހުރިހާ ބާރުތަކެއް ޖަމާވުން ހުއްޓުވުމާއި، އެއް ބާރުން އަނެއް ބާރަށް ފާރަވެރިވެ ހަމަހަމަކަން ހިފެހެއްޓޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިސްވެ ހުންނަވާ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ބާރުގެ ޒިންމާއަކީ ގައުމު ހިންގުމާއި، ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރުމާއި، އަދި ސަރުކާރުގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ތަމްސީލުކުރާ ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރުގެ ޒިންމާއަކީ ގާނޫނު ހެދުމާއި، ރައްޔިތުން ތަމްސީލުކުރުމާއި، އަދި ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ގޮތުން ފާރަވެރިވުމެވެ. ކޯޓުތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ ބާރުގެ ޒިންމާއަކީ ގާނޫނު މާނަކުރުމާއި، އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކޮށްދިނުމެވެ.

މިއިން ކޮންމެ ބާރަކަށްވެސް ވަކި ޚާއްސަ ދުސްތޫރީ ޒިންމާތަކެއް ލިބިގެންވެއެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔަތު ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިނގުމަށްޓަކައި، މިއިން ކޮންމެ ބާރަކުންވެސް އެ ބާރަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި މިނިވަންކަމާއެކު އަދި ނަތީޖާ ނެރެވޭ ގޮތަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ހުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

މި އިންތިޒާމު ވަކިން ޚާއްސަކޮށް މުހިންމުވަނީ، އެއްވެސް ފަރުދަކަށް ނުވަތަ މުއައްސަސާއަކަށް ހުދޫދެއް ނެތް ބާރުތަކެއް ލިބިގެން ނުވާނެތީއެވެ.

ސަރުކާރު ހިންގަންވާނީ ގާނޫނުއަސާސީގެ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ގާނޫނު ހެދުމާއި ސަރުކާރަށް ފާރަވެރިވުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރަންޖެހެއެވެ. އަދި ކޯޓުތަކަށް ގާނޫނުއަސާސީއާއި ގާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނަންޖެހެއެވެ. މި ނިޒާމުގެ ހަރުދަނާކަން ބިނާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި މި މުއައްސަސާތައް ވުޖޫދުގައި ހުރުމުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ނަޒާހަތްތެރިކަމާއި، މިނިވަންކަމާއި، އަދި ޕްރޮފެޝަނަލްކަމާއެކު އެ މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާތައް އަދާކުރުމުގެ ގާބިލުކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

ކޮންމެ ޖީލަކުންވެސް ދަސްކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިލާވަޅަކީ، ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ ވަރުގަދަކަން ވަޒަންކުރެވޭނީ އެ ގައުމެއްގެ ރައީސްގެ ބާރުވެރިކަމުން ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުގަދަކަމުން ނޫން ކަމެވެ. އެކަން ވަޒަންކުރަންޖެހޭނީ އެ ގައުމެއްގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ހަރުދަނާކަމުންނެވެ.

ރައީސުން ބަދަލުވެއެވެ. ސަރުކާރުތައް ބަދަލުވެއެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އުފެދި އަދި ނެތިގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް، ވަކިވަކި ސިޔާސީ ވެރިކަންތަކަށް ފަހުގައިވެސް ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ހުއްޓުމެއް ނެތި ހިނގަމުންދާންޖެހެއެވެ.

ވެރިކަން ހިންގުމުގެ އެންމެ މަތީ އޮނިގަނޑުގެ ގޮތުގައި ގާނޫނުއަސާސީ ދެމިއޮންނަންޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް އޭގެ ދުސްތޫރީ ޒިންމާތައް އަދާކުރެވެންޖެހެއެވެ. ނަހަމަ ނުފޫޒުތަކުން އެއްކިބާވެ އޮވެ ޝަރުއީ ދާއިރާއިން އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރަންޖެހެއެވެ. މިނިވަން މުއައްސަސާތަކަށް އެ ތަންތަނުގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރެވެންޖެހޭއިރު، ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތައް ބަލަހައްޓަންޖެހޭނީ ދެފުށް ފެންނަ އަދި ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތަކީ ކޮންމެ ފަރުދަކަށް ވުރެ، ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް ވުރެ ނުވަތަ ސަރުކާރަކަށް ވުރެ ބޮޑު އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމަކަށް މިކަން ވަކިން ބޮޑަށް މުހިންމުވެއެވެ. އެހެނީ ރާއްޖެ ފަދަ ގައުމެއްގައި ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ ސީދާ އަދި ދާއިމީ އަސަރު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ކުރާތީއެވެ.

މުއައްސަސާތައް ވަރުގަދަ ނަމަ، ކަންކަން މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށާއި، ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށާއި، ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމަށާއި، އަދި ގައުމީ ތަރައްގީއަކީ ހަމައެކަނި ވަކި ސަރުކާރެއްގެ އިސްކަންދޭ ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެފައި އޮންނަ ކަމަކަށް ނުހެދުމަށް ގައުމަށް ބޮޑު ފަސޭހައެއް ލިބިގެންދެއެވެ.

އެހެންކަމުން، ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ބިނާކުރަންވާނީ ވަކިވަކި ޝަޚުސިއްޔަތުތަކެއްގެ ވަށައިގެން ނޫނެވެ. ދެމިހުންނަނިވި މުއައްސަސާތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.

ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތަށް 58 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަކުރާއިރު، ޖުމްހޫރީ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުން މުހިންމުވަނީ ކީއްވެގެންކަން ދެނެގަތުމަކީވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމުގެ މުހިންމުކަން ގުޅިފައިވަނީ އެ ނިޒާމުން ރަމްޒުކޮށްދޭ ދުސްތޫރީ އުސޫލުތަކާއި، ގައުމު ހިންގުމުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވުމަށް އެ ނިޒާމުން ފަހިކޮށްދޭ ފުރުސަތުތަކާއެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި ކަމަށް ބުނާ އަސާސް މި ނިޒާމުން ހިމާޔަތްކޮށްދެއެވެ. ސިޔާސީ ބާރުތައް ބޭނުންކުރެވެނީ ޝާހީ އާއިލާއަކުން ވާރުތަވެގެން އަންނަ އުސޫލަކުން ނޫނެވެ. ދުސްތޫރީ އިޖުރާއަތްތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކަށް، ޖަވާބުދާރީވާ ވެރިކަމެއްގެ އޮނިގަނޑު މި ނިޒާމުން ގާއިމުކޮށްދެއެވެ. ދައުލަތުގެ މަގާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ފަރާތްތަކުން އެ މަގާމުތަކަށް އަންނަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ދުސްތޫރީ އިންތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިން ކަމަށްވާއިރު، އެ ފަރާތްތަކަށް ލިބިފައިވާ ބާރުތައް ބޭނުންކުރާ ގޮތާ މެދު ޖަވާބުދާރީވާންޖެހެއެވެ.

ތިންވަނަ ކަމަކަށް، އިންތިޚާބުތަކާއި، ރައްޔިތުން ތަމްސީލުކުރުމާއި، އަދި ގާނޫނީ އެހެނިހެން ޑިމޮކްރެޓިކް އިޖުރާއަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ދައުލަތުގެ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ރައްޔިތުންނަށް ފަހިކޮށްދެއެވެ.

ހަތަރުވަނަ ކަމަކަށް، މުއައްސަސާތައް މެދުނުކެނޑި ދެމިއޮތުމަށް މި ނިޒާމު ބާރުއަޅައެވެ. ސިޔާސީ ވެރިން ބަދަލުވި ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ދުސްތޫރީ ސިފަތަކާއި މުއައްސަސާތައް ދެމިއޮންނަންޖެހެއެވެ.

އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް، އަސާސީ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، އަދި ގާނޫނުގެ ވެރިކަން ނެގެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ އޮނިގަނޑު މި ނިޒާމުން ފޯރުކޮށްދެއެވެ.

ނަމަވެސް، ޖުމްހޫރިއްޔަތަކަށް ވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހެޔޮ ވެރިކަމެއް ކަށަވަރުކޮށްދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ގާނޫނުއަސާސީއަކާއި، ރައީސަކާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަކާއި، އަދި ޝަރުއީ ދާއިރާއެއް އޮތުމަކުން ޖުމްހޫރީ ހުރިހާ އަސާސްތަކެއް ފުރިހަމައަށް ނެގެހެއްޓޭނެކަން ކަށަވަރެއް ނުވެއެވެ. އެ ތަންތަނުގެ ހަގީގީ އަގު ފެނިގެންދަނީ އަމަލީ މައިދާނުގައި އެ ތަންތަން މަސައްކަތްކުރާ ގޮތުންނެވެ. މުއައްސަސާތައް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ޖަވާބުދާރީވުން އިތުރުކުރުމާއި، އަދި ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމު މެދުނުކެނޑި ތަރައްގީކުރުމަކީ ކޮންމެ ޖީލެއްގެވެސް ކޮންމެހެން އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއަކަށް ވަނީ މި ސަބަބަށްޓަކައެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމުގެ މާނައަކީ އެ ނިޒާމަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނެސް ބޭއްވުމެއް ނޫނެވެ. މުޖުތަމައަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ބޭނުންތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް ގާނޫނުއަސާސީތަކާއި، ގާނޫނުތަކާއި، އަދި އިދާރީ އިންތިޒާމުތަކަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެއެވެ. މުހިންމު ކަމަކީ ގެނެވޭ އިސްލާހުތަކަކީ ދުސްތޫރީ ވެރިކަން ހަރުދަނާކޮށް، ޖުމްހޫރިއްޔަތު ބިނާވެފައިވާ އަސާސީ އުސޫލުތައް ހިމާޔަތްކޮށްދޭ އިސްލާހުތަކަކަށް ވުމެވެ.

ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ އެންމެ މުހިންމު ޒިންމާއަކީ ފަހަރުގައި ޒުވާން ޖީލު ހޭލުންތެރިކުރުވުން ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. ގިނަ ދިވެހި ޒުވާނުން މި މުނާސަބަތު ފާހަގަކުރަނީ ސްކޫލްތަކުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ގައުމީ ރަސްމިއްޔާތުތަކާއި، ގައުމީ ޖޯޝު ފެންނަ ހަރަކާތްތަކާއި، އަދި ދިދަ ނެގުމުގެ ރަސްމިއްޔާތުތަކުންނެވެ. މި ހަރަކާތްތަކަކީ ގައުމިއްޔަތު ދައްކުވައިދޭ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް ނަމަވެސް، ގައުމުގެ ސިޔާސީ އަދި ދުސްތޫރީ ބިންގާތަކާ މެދު ފުން ވިސްނުމެއް އުފެއްދުމަށްވެސް މި މުނާސަބަތުގެ ބޭނުން ހިފަންޖެހެއެވެ.

ގާނޫނުއަސާސީއަކީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުގެ އޮފީސްތަކުގައި ރައްކާކޮށްފައި އޮންނަ ނުވަތަ ސިޔާސީ ބަހުސްތަކުގައި ހަވާލާދެވޭ ގާނޫނީ ލިޔުމެއް ނޫންކަން ޒުވާނުންނަށް ވިސްނެންޖެހެއެވެ. އެއީ ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގެ ބިންގަލެވެ.

އިންތިޚާބުތަކުގެ މުހިންމުކަމާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އޮންނަ ސަބަބާއި، ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަމުގެ މުހިންމުކަމާއި، އަދި ދައުލަތުގެ މަގާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުން ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭ ސަބަބު އެކުދިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ. އަދި ޑިމޮކްރަސީއަކީ ހަމައެކަނި ވޯޓުލުމުން ފެށި، ވޯޓުލުމުން ނިމޭ އެއްޗެއް ނޫންކަންވެސް އެކުދިން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.

ހޭލުންތެރި ރައްޔިތަކީ އާންމު މަޝްވަރާތަކުގައި ބައިވެރިވެ، ގައުމީ މައްސަލަތައް ދެނެގަނެ، ނިންމާ ނިންމުންތަކާމެދު ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ސުވާލުއުފައްދައި، އަނެކުންގެ ހައްގުތަކަށް އިހުތިރާމުކޮށް، މުޖުތަމައަށް ބިނާކުރަނިވި ގޮތެއްގައި ހިއްސާވާ މީހެކެވެ.

ސިޔާސީ ހޭލުންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ވަކި ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް ނުވަތަ ވަކި ލީޑަރަކަށް ތާއީދުކުރުމަށް ހަނިކުރެވިފައި އޮންނަ ކަމަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ގައުމީ ސިޔާސަތުތަކާއި، ދުސްތޫރީ ޒިންމާތަކާއި، އަދި ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށް އަސަރުކުރާ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާ ދެނެގަތުމަށް ޒުވާނުންނަށް ހިތްވަރުދޭންޖެހެއެވެ.

ހަމައެއާއެކު، ސިޔާސީ ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތަކަކީ ޑިމޮކްރަޓިކް މުޖުތަމައެއްގެ ތަބީއީ ބައެއްކަންވެސް އެކުދިން ބަލައިގަންނަންޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ތަފާތު ސިޔާސީ ޚިޔާލުތައް ހުރެ، ތަފާތު ލީޑަރުންނަށް ތާއީދުކުރި ނަމަވެސް، ގާނޫނުއަސާސީއަށާއި، ގާނޫނުގެ ވެރިކަމަށާއި، އަދި ގައުމުގެ މަތިވެރި މަސްލަހަތަށް އިހުތިރާމުކޮށް ދެމިތިބުމަކީ އެންމެންގެ މައްޗަށް އޮތް ޒިންމާއަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތުގެ މުސްތަގުބަލު އެންމެ ފަހުން ބިނާވެގެންދާނީ، އެ ޖުމްހޫރިއްޔަތު ވާރުތަވާ ޖީލުތަކުގެ އިލްމާއި، ނަޒާހަތްތެރިކަމާއި، އަދި މަދަނީ ހޭލުންތެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތާ މެދު އާންމުންގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގައި މީޑިއާގެ ކޮނޑުގައިވެސް މުހިންމު ޒިންމާއެއް އެޅިފައިވެއެވެ. ސިޔާސީ ކަންކަމާއި، އިންތިޚާބުތަކާއި، ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތައް ރިޕޯޓުކުރުމުގެ އިތުރުން، ގައުމީ މުއައްސަސާތައް ހިނގާ ގޮތާއި، ގާނޫނުއަސާސީގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންކަމާއި، އަދި އާންމު ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ކުރާ އަސަރުތައް އޮޅުންފިލުވައިދީގެން މަދަނީ ތަޢުލީމު ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި މީޑިއާތަކުން ހިއްސާވާންޖެހެއެވެ.

މިނިވަން، ޒިންމާދާރު އަދި ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ނޫސްވެރިކަމަކީ ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމާއި، ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމާއި، އަދި މައުލޫމާތު ލިބިގެންވާ އާންމު ބަހުސްތައް ކުރިއެރުވުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ކަމެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ނަމުގައި ނިންމާ ނިންމުންތައް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ސައްހަ މައުލޫމާތު ލިބޭނެ މަގު ރައްޔިތުންނަށް ފަހިވެފައި އޮންނަންޖެހެއެވެ. ހަގީގަތާއި، ސިޔާސީ ޚިޔާލުތަކާއި، އަދި ދޮގު މައުލޫމާތު ވަކިކުރަން ރައްޔިތުންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ.

އެހެންކަމުން، މީޑިއާގެ ޒިންމާއަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ޚަބަރުތައް ގެނެސްދިނުމަށްވުރެ ފުޅާ ޒިންމާއެއްކަން މީޑިއާއިން ދަންނަންޖެހެއެވެ. އެ ބާރުވެރިކަން ބޭނުންކުރެވޭ ނިޒާމު އާންމުންނަށް އޮޅުންފިލުވައިދިނުމަކީވެސް އެ ޒިންމާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.

ހަމައެފަދައިން، ދިވެހި ޒުވާނުން ޒިންމާދާރު ރައްޔިތުންގެ ގޮތުގައި ތައްޔާރުކުރުމަށްޓަކައި، ސްކޫލްތަކާއި، ޔުނިވަރސިޓީތަކާއި، މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކާއި، އަދި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުންވެސް ދުސްތޫރީ އަދި މަދަނީ ތަޢުލީމަކީ މުހިންމު ބައެއް ކަމުގައި ހަދަންޖެހެއެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ވަރުގަދަވެގެންދަނީ އެ ގައުމެއްގެ ރައްޔިތުންނަށް އެ ނިޒާމު ފަހުމުވުމުންނެވެ.

ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ގައުމީ ފަޚުރުވެރިކަމުގެ މުނާސަބަތަކަށް ވީ ނަމަވެސް، މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ހާލަތާ މެދު އިޚްލާސްތެރިކަމާއެކު ވިސްނާލަންޖެހޭ ދުވަހަކަށްވެސް ވާންޖެހެއެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ މުއައްސަސާތަކަކީ އެ މުއައްސަސާތަކުގެ ދުސްތޫރީ ޒިންމާތައް އަދާކުރެވޭ ފަދަ ހަރުދަނާ ތަންތަން ހެއްޔެވެ؟ ދައުލަތުގެ މަގާމުތަކުގައި ތިއްބަވާ ބޭފުޅުން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ޖަވާބުދާރީވޭ ހެއްޔެވެ؟ ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ ހައްގުތަކާއި ޒިންމާތައް އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ ގައުމުގެ ދުސްތޫރީ ނިޒާމާ ބެހޭގޮތުން ޒުވާނުންނަށް އެކަށީގެންވާ ތަޢުލީމު ދެވޭ ހެއްޔެވެ؟ ސިޔާސީ ނުފޫޒަކަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ މަގާމަކަށް ބެލުމެއްނެތި ގާނޫނުގެ ވެރިކަމަށް އިހުތިރާމުކުރާ ސަގާފަތެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބިނާކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟

މިއީ ހަމައެކަނި ޖުމްހޫރީ ދުވަހު އެކަނި ނޫން ނަމަވެސް، މުޅި އަހަރު ތެރޭގައިވެސް ވިސްނާލުން ހައްގު ސުވާލުތަކެކެވެ. މި ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބުތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމު ހިންގާ ގޮތް މެދުކެނޑުމެއްނެތި އިސްލާހުކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހިތްވަރު ލިބިދޭ ކަންތައްތަކަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތެއްގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ ހަމައެކަނި އެ ނިޒާމު ދެމިއޮތް އަހަރުތަކުގެ އަދަދަކުން ނޫނެވެ. އޭގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ފެންވަރާއި، މުއައްސަސާތަކުގެ ހަރުދަނާކަމާއި، ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭ ރައްކާތެރިކަމާއި، އަދި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފަހިކޮށްދޭ ފުރުސަތުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

1968 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ފާއިތުވި 58 އަހަރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީޚުގައި މުހިންމު ބާބެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް 58 އަހަރަކީ މުއައްސަސާތައް އިތުރަށް ހަރުދަނާވެ، ވެރިކަން ހިންގުމުގައި ޖަވާބުދާރީވުން އިތުރުވެ، އާންމުންގެ ބައިވެރިވުން ފުޅާވެ، އަދި ދުސްތޫރީ ޒިންމާތަކާ މެދު އޮންނަ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުވެގެންދާނެ ދުވަސްތަކަކަށް ހެދުމުގެ ޒިންމާ މިއަދު އޮތީ މި ޖީލުގެ ކޮނޑުގައެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ 58 ވަނަ ޖުމްހޫރީ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، ޖުމްހޫރިއްޔަތަކީ ވަކި ސަރުކާރެއްގެ، ވަކި ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ ނުވަތަ ވަކި ޖީލެއްގެ މިލްކެއް ނޫންކަން އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންގެ މިލްކެކެވެ. އަދި އެއީ ވަކިވަކި ސަރުކާރުތަކުގެ ދައުރު ނިމިގެންދިޔަ ނަމަވެސް ދެމިއޮންނަންޖެހޭ ނިޒާމެކެވެ.

1968 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔަތު ގާއިމުވެގެންދިޔަ މަންޒަރު ދުށް ޖީލުން ވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމީ ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ބާބެއް ދޫކޮށްފައެވެ. އެމީހުންނަށްފަހު އައި ޖީލުތަކަށް ވަނީ އެ ނިޒާމުގެ މުއައްސަސާތައް ވާރުތަވެ، އޭގެ ދުސްތޫރީ އޮނިގަނޑު ތަރައްގީކޮށް، ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމުގެ ފުރުސަތުތަކާއި ގޮންޖެހުންތައް ތަޖުރިބާކޮށްފައެވެ.

މިއަދު އެ ޒިންމާ މި ބަދަލުވަނީ ޒުވާން ޖީލަށެވެ. އެ ޖީލަށް ވާރުތަވާންޖެހެނީ ހަމައެކަނި ގައުމީ ދިދައަކާއި، ގާނޫނުއަސާސީއަކާއި، އަދި ސިޔާސީ ނިޒާމެއް އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް މާނަހުރި އެއްޗަކަށް ހަދައިދޭ އަސާސްތައް ކަމުގައިވާ ސިޔާދަތާއި، ޖަވާބުދާރީވުމާއި، އަދުލު އިންސާފާއި، ދުސްތޫރީ ވެރިކަމާއި، ހަމަހަމަކަމާއި، އަދި ގާނޫނުގެ ވެރިކަމަށް އިހުތިރާމުކުރުމުގެ ފަހުމުވެސް އެކުދިންނަށް ވާރުތަވާންޖެހެއެވެ.

ރައީސުން ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ސަރުކާރުތައް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. އަދި ސިޔާސީ ޕާޓީތައްވެސް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޖުމްހޫރިއްޔަތު އަބަދުވެސް އޮންނަންޖެހޭނީ ކޮންމެ ފަރުދަކަށްވުރެ އަދި ކޮންމެ ސިޔާސީ މަސްލަހަތަކަށްވުރެ މަތީގައެވެ.

ޖުމްހޫރިއްޔަތެއް ވަރުގަދަވަނީ ހަމައެކަނި އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ދެމިއޮތުމަކުން ނޫނެވެ. އެ ނިޒާމު ވަރުގަދަވަނީ މުއައްސަސާތައް ހަރުދަނާކަމާއެކު ހިނގައި، ވެރިން ޖަވާބުދާރީވެ، ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ ޒިންމާތައް އެނގި، އަދި ކޮންމެ ޖީލަކުންވެސް އެ ނިޒާމުގެ ކުރިއެރުމަށް ހިއްސާވުމުންނެވެ.

މީގެ ފަންސާސް އަށް އަހަރު ކުރިން، ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީޚުގެ އައު ބާބަކާ ކުރިމަތިލާފައެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒިންމާއަކީ، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށްޓަކައި ޖުމްހޫރިއްޔަތުގެ އަސާސްތައް ވަރުގަދަކަމާއި، މާނަހުރި ގޮތެއްގައި އަދި ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދެމެހެއްޓުމެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ 58 ވަނަ ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ ތަހުނިޔާ އަރިސްކުރަމެވެ.