ފަސޭހައިން ލިބޭ ފައިސާކޮޅެއްގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އަމިއްލަ މިނިވަންކަމާއި މުޅި އުމުރު ގުރުބާންކޮށްލުމަކީ ކިހާ ހިތްދަތި ކަމެއްކަން އިހުސާސްކުރެވެނީ އެފަދަ ހާލަތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުންނެވެ. ދާދި ފަހުން ދިވެހި މީޑިއާތަކާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ ނޫސްތަކުގެ ފަލަސުރުހީތަކުން ޖާގަ ހޯދި އެއް ހަބަރަކީ، މަސްތުވާތަކެތި އުފުލުމުގެ ކުށުގައި އުމުރުން 39 އަހަރުގެ ދިވެހި ފިރިހެނަކު ކަމަށްވާ މުހައްމަދު އަނިލް، ވިއެޓްނާމުގެ ޖަލެއްގައި 20 އަހަރަށް ބަންދުކުރުމަށް އެ ގައުމުގެ ކޯޓަކުން ކުރި ހުކުމުގެ ވާހަކައެވެ. ވިއެޓްނާމުގެ ހާން ހޯ ޕްރޮވިންސްގެ ކޯޓުން މިދިޔަ ސެޕްޓެންބަރު މަހުގެ 24 ވަނަ ދުވަހު އިއްވި މި ހުކުމާއެކު، އަނިލްގެ ހަޔާތުގެ އެންމެ އުފެއްދުންތެރި އަދި ބޭނުންތެރި ދުވަސްތައް ވަނީ ބީވެގެން ގޮސްފައެވެ.
ކޯޓުގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، އޭނާ ހައްޔަރުކުރީ މިދިޔަ އަހަރުގެ ޑިސެންބަރު މަހުގެ އަށް ވަނަ ދުވަހު، ކެމް ރާން އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުންނެވެ. ތައިލެންޑުގެ ބެންކޮކުން ދިމާވި "އަފޫ" ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކު ދިން 1،000 ޑޮލަރުގެ އުޖޫރައަކަށް، 1.5 ކިލޯގެ މަސްތުވާތަކެތި ވިއެޓްނާމަށް އެތެރެކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި އޭނާ އަތުލައިގަތީ ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރުންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 1،067 ގްރާމްގެ މެފެޑްރޯން ހިމެނެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަނިލްއަށް ކުރިމަތިވި ހިތާމައެއް ނޫނެވެ. މީގެ 20 އަހަރު ފަހުން، އުމުރުން 60 އަހަރާ ގާތްވެފައި ހުއްޓައި އޭނާ މިނިވަންވެގެން އަންނައިރު، އޭނާގެ ޒުވާންކަމާއި އެހީތެރިކަމާއި ބައިވެރިވުމަށް އެދިއެދި ތިބި އޭނާގެ އާއިލާ އާއި ރައްޓެހީންގެ އުއްމީދުތައް ވިއްސިވިހާލިވީއެވެ.
މި ހާދިސާއިން އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ، މިފަދަ ނުރައްކާތެރި މަޅިތަކުގައި ދިވެހި ޒުވާނުން ޖެހެމުންދަނީ ކީއްވެގެންތޯއާއި، މީގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ނަފުސަށާއި އާއިލާއަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ފުންމިނަކީ ކޮބައިތޯއެވެ.
މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންނުކުރާ، ނަމަވެސް އެ ތަކެތި އެއް ގައުމުން އަނެއް ގައުމަށް އުފުލައިދޭ "މިއުލް" އިންގެ ގޮތުގައި ދިވެހިން ބޭނުންކުރުމަކީ އާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަނިލްގެ ޓެސްޓުތަކުން ވެސް އޭނާ މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންނުކުރާކަން ސާބިތުވެފައިވާއިރު، މިއިން ދައްކައިދެނީ އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި ފައިސާގެ ބޭނުމުގައި މިކަން ކުރި މީހެއް ކަމެވެ. ދިވެހި ފުލުހުންނާއި ކަސްޓަމްސްއިން ވަނީ މިފަދަ ކުށްތަކުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ތަކުރާރުކޮށް އިންޒާރުދީފައެވެ.
ފުލުހުންގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާއި ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ އެކި ގައުމުތަކުގެ ޖަލުތަކުގައި މިފަދަ ކުށްތަކުގައި ހައްޔަރުކުރެވިފައިވާ ދިވެހިން އަދިވެސް އެބަތިއްބެވެ. އިންޑިއާގެ ބެންގަލޫރުގައި ވެސް މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލައެއްގައި ތާށިވެ، 12 އަހަރު ވަންދެން އަނބުރާ ގައުމަށް ނާދެވިފައި ހުރި ދިވެހި ޒުވާނެއްގެ ވާހަކަ ދާދި ފަހުން ވަނީ މީޑިއާތަކަށް ތިލަވެފައެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ ޑްރަގް ނެޓްވޯކުތަކުން ގަސްތުގައި ދިވެހިންނަށް އަމާޒުކުރަނީ، ދިވެހި ޕާސްޕޯޓުގައި ގިނަ ގައުމުތަކަށް ފަސޭހައިން ދަތުރުކުރެވޭތީއާއި، ފައިސާގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އުޅޭ ބައެއް ޒުވާނުން ފަސޭހައިން ހައްލާލެވޭތީއެވެ.
ދިވެހި ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، ބޭރު ގައުމުތަކުގައި އުޅޭއިރު ނުދަންނަ މީހުން ދޭ ފޮށިގަނޑުތަކާއި ޕާރުސަލްތައް ހަވާލުވުމަކީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ. އެތަކެތީގެ ތެރޭގައި އޮންނަ އެއްޗެއް ނޭނގި، ހަމައެކަނި ކުޑަ އުޖޫރައަކަށްޓަކައި އެ އުފުލައިދޭން އެއްބަސްވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމެވެ. ދާދި ފަހުން ރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްއިން ވެސް ވަނީ ކޫރިއާ މެދުވެރިކޮށް އެތެރެކުރަން އުޅުނު 3.3 ކިލޯގެ މަސްތުވާތަކެތި އަތުލައިގަނެފައެވެ. އަދި މިއަހަރުގެ މިހާތަނަށް މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކުގައި 116 ބިދޭސީން ރާއްޖެއިން ޑީޕޯޓުކޮށްފައިވާކަން ވެސް ފުލުހުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ. މިއިން ދައްކައިދެނީ މި ވިޔަފާރީގެ ވިއުގަ ފުޅާވެފައިވާ މިންވަރެވެ.
ބޭރު ގައުމެއްގެ ޖަލެއްގައި، ހާއްސަކޮށް ވިއެޓްނާމް ފަދަ އިރުދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމެއްގެ ޖަލެއްގައި ދުވަސްތައް ހޭދަކުރުމަކީ ތަސައްވުރުކުރަން ވެސް ދަތި، އިންތިހާއަށް ހިތްދަތި ތަޖުރިބާއެކެވެ. އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމާއަތްތަކުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ ސަރަހައްދުގެ ޖަލުތަކަކީ ތޮއްޖެހިފައިވާ، ސިއްހީ ފަރުވާއާއި ކާބޯތަކެތީގެ ފެންވަރު ދަށް ތަންތަނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް ވަނީ ބަހުގެ ހުރަހެވެ. ވިއެޓްނާމް ބަހުން މުއާމަލާތްކުރަން ނޭނގޭ ދިވެހި ގައިދީއަކަށް، ތިމާގެ ބޭނުންތައް ބުނެދިނުމާއި، ބަލިވުމުން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަކީ ނުހަނު އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވެއެވެ. އެކަހެރިކަމާއި އެކަނިވެރިކަން އޭގެ އެންމެ ފުންމިނުގައި އިހުސާސްކުރަން ޖެހެއެވެ. އަމިއްލަ ގައުމުގެ ޖަލެއްގައި ނަމަ، ގަވާއިދުން އާއިލާގެ މީހުންނާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް، އެތައް ހާސް މޭލެއް ދުރުގައިވާ ބީރައްޓެހި ގައުމެއްގެ ޖަލެއްގައި އޮންނައިރު، އެއްވެސް ރައްޓެއްސެއް ނުވަތަ އާއިލާގެ މީހެއްގެ އެހީތެރިކަމެއް ނުލިބެއެވެ. މިއީ ނަފުސާނީ ގޮތުން މީހާ މުޅިން ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާނެ ކަމެކެވެ.
ވިއެޓްނާމުގެ ގާނޫނުތައް ހަރުކަށިކަމުން، މަސްތުވާތަކެތީގެ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކުގައި މަރުގެ އަދަބު ވެސް ދެއެވެ. އެންޓި-ޑެތު ޕެނަލްޓީ އޭޝިއާ ނެޓްވޯކް (އެޑްޕޭން) އިން ދާދި ފަހުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައިވާ ގޮތުން، ވިއެޓްނާމުގައި ދާދި ފަހުން ހިންގި ޝަރީއަތެއްގައި 11 މީހަކަށް ވަނީ މަރުގެ ހުކުމް އިއްވާފައެވެ. އަނިލްއަށް 20 އަހަރުގެ ހުކުމެއް އައީ އޭނާ އުފުލި ތަކެތީގެ ބާވަތާއި ބަރުދަނަށް ބެލުމަށްފަހުގައެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ، އޭނާގެ ފުރާނަ ވެސް ގެއްލުމުގެ ބިރު އޮތެވެ.
ވިއެޓްނާމުގެ ޖަލެއްގައި ހިންގި ހަރަކާތެއްގެ ތެރެއިން-- ފޮޓޯ: ރޮއިޓާސްމިފަދަ ހާދިސާތަކުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ހަމައެކަނި ކުށްވެރިޔާއަށް ނިމެނީއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އެންމެ ހިތްދަތި އަސަރެއް ކުރަނީ ފަހަތުގައި ދޫކޮށްފައިދާ އާއިލާއަށެވެ. ދަރިއަކު ބޭރު ގައުމެއްގެ ޖަލެއްގައި 20 އަހަރަށް ބަންދުވުމަކީ، މުސްކުޅިވަމުންދާ މައިންބަފައިންނަށް އުފުލަންޖެހޭ ވަރަށް ބޮޑު ވޭނެކެވެ. ވިއެޓްނާމަށް ދަތުރުކޮށް، ޖަލުގައި އޮންނަ ދަރިފުޅާ ބައްދަލުކުރުމަކީ އާދައިގެ ދިވެހި އާއިލާއަކަށް މާލީ ގޮތުންނާއި އަމަލީ ގޮތުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، ގިނަ ފަހަރަށް މައިންބަފައިން މި ދުނިޔެ ދޫކޮށްދަނީ ދަރިފުޅުގެ މޫނު ފަހު ފަހަރަށް ދެކެލުމުގެ ނަސީބު ވެސް ނުލިބިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި އާއިލާއަށް ކުރިމަތިވާ ފުރައްސާރައާއި ބަދުނާމަކީ ވެސް ކުޑަ ކަމެއް ނޫނެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގައި ބައިވެރިވި މީހެއްގެ އާއިލާގެ ގޮތުގައި ލޭބަލްވުމުން، މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ބާކީވެ، ނިކަމެތިކަން އިހުސާސްކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއީ އަވަސް ފައިސާކޮޅެއްގެ ބޭނުމުގައި ނަގާ ރިސްކެއްގެ ސަބަބުން، މުޅި އާއިލާގެ އަބުރާއި އިއްޒަތް ވެއްޔާ މޮޑެވިގެންދާ ކަމެކެވެ. އާއިލާގެ އާމްދަނީ ހޯދަން ހުރި މީހާ ޖަލަށް ދިއުމުން، އަނބިދަރިން މަގުމަތިވެ، ފަގީރުކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެންދެއެވެ. މިއީ އެއްވެސް މީހަކު އަމިއްލަ އާއިލާއަށް ދޭން ބޭނުންވާނެ ފަދަ ދެރައެއް ނޫނެވެ.
މިފަދަ ކުށްތަކުގައި ބެދޭ ޒުވާނުންގެ ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ވެސް ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އުމުރުގެ އެންމެ ޒުވާން ދުވަސްވަރު ޖަލުގެ ހަތަރު ފާރުގެ ތެރޭގައި ހޭދަކުރަން ޖެހުމުން، ދިރިއުޅުމުގެ އުންމީދުތައް ގެއްލި، މާޔޫސްކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މިފަދަ މީހުންނަށް ޖަލުގައި އެކަށީގެންވާ ނަފުސާނީ ފަރުވާއެއް ނުލިބެއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކީ، ޖަލުން މިނިވަންވެގެން މުޖުތަމައުއަށް ނުކުންނައިރު ވެސް، އާންމު ދިރިއުޅުމަކަށް ރުޖޫއަވުމަށް ނުކުޅެދިފައިވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރާއްޖޭގެ މުޖުތަމައުއަށް ބަލާއިރު، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާގައި ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، މިފަދަ ކުށްތަކަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް އަމަލުކުރުމަކީ ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށް ދެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ. ކޮންމެ ކިލޯއެއްގެ މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ އެތައް ސަތޭކަ ޒުވާނުންނެއްގެ ފުރާނަ ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލާނެ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެތަކެތި އުފުލުމުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ގައުމަށް ވެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ހިޔާނާތެކެވެ.
އިސްލާމްދީނުގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، މިއީ އިންތިހާއަށް ނުރައްކާތެރި އަދި ފާފަވެރި އަމަލެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ ހަރާމްކުރައްވާފައިވާ އެއްޗަކަށް ވާއިރު، އެތަކެތި އުފެއްދުމާއި، ވިއްކުމާއި، އުފުލުމާއި، އެއިން ލިބޭ ފައިސާ ބޭނުންކުރުމަކީ ވެސް ހަރާމް ކަމެކެވެ. ދީނީ އިލްމުވެރިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ހަރާމް ގޮތުގައި ހޯދާ ފައިސާއިން ތިމާގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުކޮށްފިނަމަ، އެ ހަށިގަނޑަކަށް ސުވަރުގޭގެ ވަސް ވެސް ނުލިބޭނެއެވެ. މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމަކީ މުޅި މުޖުތަމައު ހަލާކުކޮށްލާ، އެތައް ބައެއްގެ ފުރާނައާއި ސިއްހަތު ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެފަދަ އަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ މާތްﷲގެ ކޯފާއާއި އަޒާބު ހުރި ކަމެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ޖަލުތަކުގައި ލިބޭ އަދަބުގެ އިތުރުން، އާހިރަތް ދުވަހުން ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ހިސާބުކިތާބު މާ ވަރުގަދަވާނެއެވެ. މުސްލިމެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، ތިމާގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައުއަށް ލިބޭ ގެއްލުމާމެދު ވިސްނައި، ހަލާލު ގޮތުގައި ރިޒުގު ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ހަރާމް ފައިސާއިން ހޯދާ އުފަލަކީ ވަގުތީ އެއްޗެއްކަމާއި، އޭގެ ނިމުން އިންތިހާއަށް ހިތިވާނެކަން އަނިލްގެ ހާދިސާއިން ވެސް ސާބިތުވެއެވެ.
ބައިނަލްއަގުވާމީ ކުށްކުރާ ނެޓްވޯކުތަކުން ދިވެހިން ޝިކާރައަކަށް ހަދާ ގޮތްތަކާމެދު ސަމާލުވުން މުހިންމެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މިފަދަ ކަންކަމުގައި ބެދެނީ، ބެންކޮކް، ޓްރިވެންޑްރަމް ނުވަތަ ކޮލަމްބޯ ފަދަ ތަންތަނަށް ޗުއްޓީއަށް ނުވަތަ ބޭސްފަރުވާއަށް ގޮސް އުޅޭ ޒުވާނުންނެވެ. އެތަންތަނުން ދިމާވާ ދިވެހިން ނުވަތަ ބިދޭސީން، ވަރަށް ގާތް ރަހުމަތްތެރިންގެ ގޮތުގައި ހެދިގެން އައިސް، ކުޑަ އެހީތެރިކަމަކަށް އެދެއެވެ. "މި ފޮށިގަނޑު ރާއްޖެއަށް ނުވަތަ އެހެން ގައުމަކަށް ގެންގޮސްދީފާނަންހޭ" ބުނެ، އޭގެ ބަދަލުގައި ޓިކެޓުގެ ހަރަދު ނުވަތަ ބޮޑު އަދަދަކުން ފައިސާ ހުށަހަޅައެވެ. އަނިލްގެ ހާދިސާގައި ވެސް ކަން ހިނގީ މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ކެއުމާއި ދަތުރުފަތުރަށް ކަމަށް ބުނެ 500 ޑޮލަރު އެޑްވާންސްކޮށް ދިނުމަށްފަހު، މަސައްކަތް ނިމުމުން އިތުރު 1،000 ޑޮލަރު ދޭނެކަމަށް ބުނެ އޭނާ ހައްލާލީއެވެ. އެންމެ 1،000 ޑޮލަރުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި، އޭނާ އުފުލީ ކޮން އެއްޗެއްކަން އެނގިހުރެ، ނުވަތަ ނޭނގި ނަމަވެސް، އެ ނެގި ރިސްކުގެ ނަތީޖާއަކީ 20 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެކެވެ.
އަނިލްގެ މައްޗަށް ވިއެޓްނާމުގެ ކޯޓެއްގައި ޝަރީއަތް ކުރުން---ފުލުހުން ތަކުރާރުކޮށް އިލްތިމާސްކުރަނީ، ދަތުރުކުރާއިރު އަމިއްލަ ލަގެޖު ފިޔަވައި އެހެން މީހެއްގެ އެއްވެސް އެއްޗަކާ ހަވާލުނުވުމަށެވެ. އަދި ހަވާލުވާނަމަ، އޭގައި އޮތީ ކޮން އެއްޗެއްކަން އަމިއްލަ ލޮލުން ދެކެ ކަށަވަރުކުރުމަށެވެ. ރާއްޖޭގެ ގާނޫނުތައް ވެސް މިހާރު ވަނީ ހަރުކަށިކޮށްފައެވެ. މިދިޔަ އަހަރު ގެނައި އިސްލާހާއެކު، 350 ގްރާމަށްވުރެ ގިނަ ކެނަބިސް ނުވަތަ 250 ގްރާމަށްވުރެ ގިނަ ޑައިމޯފިން އެތެރެކުރާ މީހުންނަށް މަރުގެ އަދަބު ދެވޭ ގޮތަށް ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. މިއީ މި ކުށުގެ ސީރިއަސްކަން އަންގައިދޭ ކަމެކެވެ.
މީހުން ހަވާލުކުރާ ޕާރުސަލްތަކާއި ފޮށިގަނޑުތަކާ ހަވާލުވުމުގައި އިންތިހާއަށް ސަމާލުވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ރައްޓެއްސަކު ނުވަތަ އާއިލާ މީހަކު ކަމަށް ވިޔަސް، ބަންދުކޮށްފައި އޮންނަ ފޮށިގަނޑަކާ ހަވާލުނުވާށެވެ. މީހަކު އެއްޗެއް ފޮނުވަން ބޭނުންވެގެން ހަވާލުކުރާނަމަ، އެ އެއްޗެއް އަމިއްލަ ލޮލުން ދެކެ، އަމިއްލަ އަތުން ބަންދުކުރުމަށް ޝަރުތުކުރާށެވެ. އަދި ދަތުރުމަތީގައި އެއާޕޯޓުން ނުވަތަ އެހެން ތަނަކުން ވެސް ނުދަންނަ މީހަކު ދޭ އެއްވެސް އެއްޗަކާ ހަވާލުނުވުމަކީ އެންމެ ރައްކާތެރި ގޮތެވެ. މީގެ އިތުރުން، ތިމާގެ ލަގެޖުން ޖާގަ އޮވެގެން، އެހެން މީހެއްގެ މުދާ ގެންގޮސްދިނުމަށް ފައިސާ ހުށަހެޅިޔަސް އެކަމަށް އިންކާރުކުރަން ޖެހެއެވެ. ޝައްކުވާ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް އެއާޕޯޓުގެ ކަސްޓަމްސްއަށް ނުވަތަ ފުލުހުންނަށް އެންގުމަކީ ތިމާގެ އަމިއްލަ ސަލާމަތަށްޓަކައި އެޅޭނެ އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ.
އަނިލްގެ ހާދިސާއަކީ ކޮންމެ ދިވެހި ޒުވާނަކަށް ވެސް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު އިބުރަތެކެވެ. އަވަސް ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި، ގާނޫނާ ޚިލާފު ކަންކަމަށް އަރައިގަތުމަކީ ދުވަހަކުވެސް ކާމިޔާބުވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަތުލައިނުގަނެވި އެއްފަހަރު ނުވަތަ ދެފަހަރު ސަލާމަތްވި ނަމަވެސް، ކޮންމެވެސް އެއް ދުވަހަކުން ގާނޫނުގެ ކުރިމައްޗަށް ގެނެވޭނެއެވެ. އެ ދުވަހަކުން ގެއްލިގެން ދަނީ ހަމައެކަނި އަމިއްލަ މިނިވަންކަމެއް ނޫނެވެ؛ މުޅި އާއިލާގެ އުފާވެރިކަމާއި، މުސްތަގުބަލުގެ އުންމީދުތަކާއި، މުޖުތަމައުގައި އޮންނަ ގަދަރާއި އިއްޒަތެވެ. ބޭރު ގައުމެއްގެ އަނދިރި ގޮޅިއެއްގައި، އެކަނިމާއެކަނި އުމުރުގެ ބޮޑުބައި ހޭދަކުރަން ޖެހުމަށްވުރެ ބޮޑު ނިކަމެތިކަމެއް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިފަދަ ނުރައްކާތެރި މަޅިތަކުން ސަލާމަތްވެ، ހަލާލު މަސައްކަތުން ލިބޭ މަދު ފައިސާކޮޅުން ފުއްދާލައިގެން، އާއިލާއާއެކު މިނިވަންކަމާއި އަބުރުވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ މުހިންމުކަން މި ހާދިސާއިން ވަރަށް ސާފުކޮށް އަންގައިދެއެވެ.
ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަމުންދާއިރު، ކޮންމެ ފަރުދަކު ވެސް އަމިއްލަ ނަފުސާއި އާއިލާގެ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި މިފަދަ ކުށްތަކުން ދުރުހެލިވުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިއަދު ނަގާ ކުޑަ ރިސްކެއްގެ ސަބަބުން، މާދަމާ މުޅި އުމުރު ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ފަހަތުގައި ހޭދަކުރަން ޖެހިދާނެކަން އަބަދުވެސް ހަނދާނުގައި ބަހައްޓަން ޖެހެއެވެ. ފުލުހުންގެ "އޮޕަރޭޝަން އަލިމަގު" ފަދަ ހަރަކާތްތަކުން މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިއުގަތައް ހޯދައި ފިޔަވަޅު އަޅަމުންދާއިރު، މިފަދަ ކުށްތަކުގައި ބައިވެރިވާ މީހުންނަށް ގާނޫނުގެ ތެރެއިން ސަލާމަތްވުމުގެ ފުރުސަތު ދަނީ ހަނިވަމުންނެވެ.