އާއްމުކޮށް ޖިމަށް ދިއުމުން ޕާސަނަލް ޓްރެއިނަރު ބުނަނީ އުފާވެރި، ނުވަތަ އުންމީދީ ވާހަކައެކެވެ. އެކަމަކު އިއްޔެ ތަފާތެވެ. އަހަރެންގެ ޓްރެއިނިންއަށް ފަތިހު އޭނާއައީ ވަރަށް ގާތްއެކުވެރިއެއްގެ ޖަނާޒާއަށް ފަހުގައެވެ. އެ އެކުވެރިޔާގެ އުމުރުން 50 އަހަރު ވެސް ނުވާ ކަމަށް ބުންޏެވެ. ބަލިވެ އުޅުނު މީހެއް ނޫން ކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. ޓްރެއިނަރުގެ އެ އެކުވެރިޔާގެ މެޔަށް އެ ރޭ ކުއްލިއަކަށް ތަދެއް އެރީއެވެ. އެއީ ގޭހުގެ އުނދަގުލެއް ކަމަށް ނިންމައިގެން ހުއްޓާ ވެއްޓި މަރުވީއެވެ. ކުރިން ފެނުނު އަލާމާތްތަކަކީ ހާޓްއެޓޭކެއް ޖެހެން ވެގެން ދިމާވި ކަންކަން ކަން އެނގުނުއިރު މާ ލަސްވެއްޖެއެވެ.
އަހަރެމެން ނިދާފައި ތިބޭއިރުގައްޔާއި، މަސައްކަތުގައި އުޅޭއިރު، އަދި ކައިބޮއި ހަދާއިރު ވެސް ހަށިގަނޑުގައިވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ގުނަވަން ކަމަށްވާ ހިތް އޭގެ މަސައްކަތް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރަމުންދެއެވެ. ނަމަވެސް، ގިނަ ފަހަރަށް ހިތުގެ މުހިންމުކަން އިހުސާސްކުރެވެނީ ކޮންމެވެސް ބޮޑު ކަމަކާ ކުރިމަތިވުމުންނެވެ. ހިތަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް އެއްވެސް އަލާމާތަކާ ނުލައި ފެށިގެންދާ، ހިމޭން ނުރައްކަލެކެވެ.
މިއަދު، ސެޕްޓެމްބަރު 29 ވަނަ ދުވަހު ދުނިޔޭގެ ހިތުގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، ރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފެންނަނީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ މަންޒަރެކެވެ. ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2020 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި އުމުރުން 18 އަހަރުން މަތީގެ މީހުން އެންމެ ގިނައިން މަރުވެފައިވަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގައެވެ. އެ އަހަރު ރާއްޖޭގައި މަރުވި މީހުންގެ 50 ޕަސެންޓް މީހުން މަރުވީ ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ ބަލިތަކުގައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި މަރުވާ މީހުންގެ ތެރެއިން 84 ޕަސެންޓް މީހުން މަރުވަނީ ގައިން ގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުގައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 36 ޕަސެންޓް މީހުން މަރުވަނީ ސީދާ ހިތުގެ ބަލިތަކުގައެވެ. މަރުވުމުގެ އިތުރުން ހާޓްއެޓޭކް ޖެހިގެން ފަރުވާ ދޭން ޖެހޭ ދިވެހީންގެ ނިސްބަތް ވަނީ ވަރަށް އިތުރުވެފައެވެ.
މި ނުރައްކާ ފެށެނީ ހާޓް އެޓޭކެއް ޖެހުމުގެ މާ ކުރިންނެވެ. ރާއްޖޭގައި 2020 އިން 2021 އަށް ކުރިއަށްގެންދިޔަ ސްޓެޕްސް ސާވޭއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، އާބާދީގެ 23.9 ޕަސެންޓް މީހުންނަކީ ލޭމައްޗަށްދާ މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް މީގެ ތެރެއިން ފަރުވާ ހޯދަމުންދަނީ އެންމެ 16.3 ޕަސެންޓް މީހުންނެވެ. ލޭމައްޗަށް ދިއުމަކީ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ނުފެނި، ހިތާއި ސިކުނޑީގެ ނާރުތަކަށް ގެއްލުންދޭ ކަމެއް ކަމަށް ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ފާހަގަކުރެއެވެ.
ދިރިއުޅުމުގެ އާދަތަކަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިންގެ ތެރެއިން 45.8 ޕަސެންޓް މީހުންނަކީ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ހެލިފެލިވެ ނޫޅޭ މީހުންނެވެ. އަދި ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތަކަށް ބަލާއިރު، 90 ޕަސެންޓަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަކީ ދުވާލަކު އެންމެ ފަހަރަކު މޭވާ ނުވަތަ ތަރުކާރީ ކާ މީހުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، ލޮނާއި ހަކުރު އަދި ތެޔޮ ގިނައިން އެކުލެވޭ ކާނާ ކެއުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަމެއް ކަމަށް ހެލްތު މިނިސްޓްރީގެ ރިޕޯޓުތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
ހަކުރުބައްޔާއި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީވެސް ހިތުގެ ބަލިތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. ސްޓެޕްސް ސާވޭއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ދިވެހީންގެ އާބާދީގެ 23.1 ޕަސެންޓް މީހުން ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރެއެވެ. ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން ބުނާ ގޮތުގައި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ހުއްޓާލުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް އެޅިދާނެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިޔަވަޅެވެ.
ހިތުގެ ބަލިތަކަކީ ހަމައެކަނި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އޮތް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ހީކުރުމަކީ ކުށްހީއެކެވެ. ދެހާސް ވިހި ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ހޮސްޕިޓަލުގައި އެނދުމަތިކޮށްގެން ފަރުވާދިން މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނައީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގެ މީހުންނެވެ. އަދި މި ބަލިތަކުގައި އެނދުމަތިކުރި މީހުންގެ ތެރޭގައި އުމުރުން 25 އަހަރާއި 34 އަހަރާ ދެމެދުގެ ޒުވާނުންވެސް ހިމެނޭކަން ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.
ހާޓް އެޓޭކް ޖެހޭ މީހުންނަށް ދޭ އަވަސް ފަރުވާ ހިމެނޭހެން އައްޑޫގައި ހިތުގެ ފަރުވާތަކެއް ފެށުން --- ފޮޓޯ: އައިޖީއެމްއެޗް ރާއްޖޭގެ ރަށްތައް އުފެދިފައިވާ ގޮތުން، ކުއްލި ސިއްހީ ފަރުވާ ހޯދުމުގައި ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން، ބަލިވުމުގެ ކުރިން ރައްކާތެރިވުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އުފެދުމުގައި ހުންނަ ހިތުގެ ބަލިތަކަކީވެސް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ވޯލްޑް ހާޓް ފެޑެރޭޝަނުން މި އަހަރު ނެރުނު ރިޕޯޓުގައި އަންދާޒާކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، 2023 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގައި 2.3 މިލިއަން ކުދިން އުފަންވެފައިވަނީ ހިތުގެ މައްސަލަތަކާއެކުގައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރުވެސް އެންމެ ގިނަ މީހުން މަރުވަނީ ހިތުގެ ބަލިތަކުގައެވެ. ޑަބްލިއުއެޗްއޯއިން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި 2022 ވަނަ އަހަރު 19.8 މިލިއަން މީހުން ހިތުގެ ބަލިތަކުގައި މަރުވެފައިވެއެވެ. ވޯލްޑް ހާޓް ފެޑެރޭޝަނުން މި އަދަދު 20.5 މިލިއަނަށްވުރެ މަތިވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެއެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. ހިތް ދުޅަހެޔޮކޮށް ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ދިރިއުޅުމުގެ އާދަތަކަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އެގޮތުން، ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ކެއުމުގައި ތާޒާ މޭވާއާއި ތަރުކާރީ ގިނަކޮށް، ލޮނާއި ހަކުރު އަދި ތެޔޮ އެކުލެވޭ ކާނާ މަދުކުރުން މުހިންމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކަސްރަތެއް ކުރުމަށް ދުވާލަކު މަދުވެގެން 30 މިނެޓު ހޭދަކުރުމާއި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުން މުޅިން ދުރުހެލިވުމަކީ ހިތުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ފިޔަވަޅެވެ. ހަމައެއާއެކު، ނަފްސާނީ ހާސްކަމުން ދުރުވުމަށާއި، ގަވާއިދުން ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ހަކުރު އަދި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުރި މިންވަރު ޗެކްކުރުމަށް ޑަބްލިއުއެޗްއޯ ފަދަ ސިއްހީ ޖަމިއްޔާތަކުން ލަފާދެއެވެ.
މި ހިމޭން ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ މީހަކުވެސް އަމިއްލަ ސިއްހަތަށް ސަމާލުކަން ދިނުން މުހިންމެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި، ހަކުރު އަދި ކޮލެސްޓްރޯލް ހުރި މިންވަރު ދެނެގަތުމާއި، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ނުކުރުމާއި، ކަސްރަތުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. އެންމެ މުހިންމު ވިންދަކީ ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ފަރުވާދޭ ކޮޓަރިން އިވޭ ވިންދެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެ ހާލަތަށް ދިއުމުގެ މާ ކުރިން އަހަރެމެން ރައްކާތެރިކުރާ ވިންދެވެ. ދިވެހީން ވެސް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކަނީ ގިނަ ދިވެހީންގެ ހިތްތައް ވެސް ބަލި ކަމަށެވެ.