ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓެއްގައި ގިރަމުންދިޔަ ގޮނޑުދޮށެއް ހިމާޔަތްކުރުމަށް، އެމެރިކާގެ މެސަޗޫސެޓްސް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ޓެކްނޮލޮޖީ (އެމްއައިޓީ) ގެ ދިރާސާކުރާ ޓީމަކުން ފަރުމާކުރި މަސްނޫއީ ފަރެއްގެ އެހީގައި، އެ ގޮނޑުދޮށުގެ ބޮޑުމިން ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ދެގުނައަށް އިތުރުކޮށްފިއެވެ.
މިއީ އާންމުކޮށް ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ އުސޫލުތަކާ ހިލާފަށް، ގުދުރަތީ ގޮތުން ވެލި ޖަމާވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ނިޒާމެކެވެ.
ޓައިމްސް އޮފް އިންޑިއާއިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މެރިއަޓް ކުންފުނިން ރާއްޖޭގައި ހިންގާ ރިސޯޓެއްގައި އޮތް 300 ފޫޓުގެ މި ގޮނޑުދޮށް އައީ މަޑުމަޑުން ގިރަމުންނެވެ. މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ވެލި ނެގުމުގެ ބަދަލުގައި، އެމްއައިޓީގެ ޓީމުން ވަނީ މޫދަށް ޚާއްސަ ކޮންކްރީޓާއި ރާއްޖެއިން ލިބެން ހުރި ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން 54 ބްލޮކް ތައްޔާރުކޮށްފައެވެ. މި ބްލޮކްތައް ބަހައްޓާފައިވަނީ ގޮނޑުދޮށާ 150 ފޫޓު ދުރުގައެވެ. މި ބްލޮކްތަކުގެ ސަބަބުން ރާޅުގެ ބާރު ކުޑަކޮށްދީ، ގެއްލިފައިވާ ވެލިތައް އަނބުރާ ގޮނޑުދޮށަށް ޖަމާވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. އަދި ޖަމާވާ ވެލިތައް އެތަނުގައި ހިފެހެއްޓުމަށްވެސް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
މި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް އަވަހަށް ފެންނަން ފެށި ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. އެގޮތުން، މަސައްކަތް ފެށިތާ ހަ މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގޮނޑުދޮށަށް 90 ފޫޓު އިތުރުވެފައިވެއެވެ. އަދި ދެ އަހަރު ފަހުން ގޮނޑުދޮށުގެ ބޮޑުމިން ވަނީ ދެގުނައަށް އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި މަސްނޫއީ ފަރުގައި މިހާރު މުރަކައާއި މަސްމަހާމެހި އާލާވެފައިވާ ކަމަށްވެސް އެމްއައިޓީގެ ޓީމުން ފާހަގަކުރެއެވެ. ގުދުރަތީ ފަރުތަކެކޭ އެއްފަދައިން، ތިމާވެށީގެ އެކިއެކި ކަންކަމުން ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމަށްވެސް މި މަސްނޫއީ ފަރު އެހީތެރިވެދެއެވެ.
މި ޓެކްނޮލޮޖީ ތަރައްގީކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ އިއްތިފާގަކުންނެވެ. އެމްއައިޓީގެ އާކިޓެކްޗާ ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ޕްރޮފެސަރެއް ކަމަށްވާ އަދި މި ދިރާސާގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާ ސްކައިލާ ޓިބިޓްސް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ހިޔާލު އައީ ރާއްޖޭގައި ގުދުރަތީ ގޮތުން އެންމެ މަހެއްގެ ތެރޭގައި އުފެދުނު ފިނޮޅަކަށް އޭނާއަށް ޒިޔާރަތްކުރެވުނު ހިސާބުންނެވެ. އެހާ އަވަހަށް ރަށެއް އުފެދުމުން، އެ ގުދުރަތީ ނިޒާމުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ގޮނޑުދޮށްތައް އުފެއްދިދާނެ ގޮތްތަކާމެދު ޓީމުން ދިރާސާކުރަން ފެށިއެވެ. ކާމިޔާބު ނިޒާމެއް ހޯދުމަށް ޓިބިޓްސްގެ ޓީމުން ގާތްގަނޑަކަށް ދިހަ އަހަރު ހޭދަކުރިއިރު، ސިމިއުލޭޝަންތަކަށްފަހު ރާއްޖޭގެ 10 ސަރަހައްދެއްގައި މި ނިޒާމު ވަނީ ތަޖުރިބާކޮށްފައެވެ.
މި ދިރާސާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މިދިޔަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އުފެއްދި ސްޓާޓްއަޕް ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ "ކޯސްޓަލް އެސެމްބްލީ" އިން ވަނީ މި އަހަރުގެ ތެރޭގައި 4.4 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފަންޑިން ހޯދާފައެވެ. މި ކުންފުނިން އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (އޭއައި) ބޭނުންކޮށްގެން ސެޓެލައިޓް މައުލޫމާތާއި އޮއިވަރުގެ މައުލޫމާތު ދިރާސާކުރެއެވެ. ޓިބިޓްސް ބުނި ގޮތުގައި، އެ ޓީމުން 10 އަހަރުގެ މައުލޫމާތު ބޭނުންކޮށްގެން ކުރިއަށް އޮތް މަސްތަކާއި އަހަރުތަކުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ގިރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ ސަރަހައްދުތައް ދެނެގަނެއެވެ. އޭގެ ފަހުގައި، އެންމެ މުހިންމު ސަރަހައްދުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ބްލޮކްތައް އަތުރާނެ ގޮތުގެ ޕްލޭންތައް ތައްޔާރުކުރެއެވެ.
ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމަށް އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އުސޫލުތަކަކީ އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތްތަކެއް ނޫން ކަމަށް ޓިބިޓްސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ވެލި ނެގުމަކީ ފަރުތަކަށް ގެއްލުންލިބޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، އެއީ ވަގުތީ ހައްލެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ޒިޔާރަތްކުރެއްވި ބައެއް ރިސޯޓުތަކުން އަހަރުގެ ހުރިހާ ދުވަހަކު ވެލި އަޅަމުންދާ ކަމަށާއި، އެއީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ ފަރުވާއެއް ކަމަށް އޭނާ ސިފަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ތޮށިލުމަކީ ހަރަދު ބޮޑު ކަމެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ސަބަބުން ކައިރީގައިވާ އެހެން ގޮނޑުދޮށްތައް ގިރުން އަވަސްވެދާނެ ކަމަށްވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ގުދުރަތާ ދެކޮޅަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކުގައި ގިނަ ފަހަރަށް ކާމިޔާބު ހޯދަނީ ގުދުރަތީ ނިޒާމު ކަމަށް ޓިބިޓްސް ވިދާޅުވިއެވެ.
ކޮންމެ ގޮނޑުދޮށެއްގެ އަޑީގެ އޮންނަ ގޮތާއި ރާޅުގެ ހަރަކާތްތައް ތަފާތުވުމުން، ކޮންމެ ސަރަހައްދަކަށްވެސް ބްލޮކްތައް ފަރުމާކުރަނީ އެ ތަނަކާ ގުޅޭ ގޮތަށެވެ. އަދި ގުދުރަތީ ފަރަކާ އެއްގޮތް ކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ބްލޮކެއްވެސް ތައްޔާރުކުރަނީ ތަފާތު ބައްޓަމަކަށެވެ. ކޯސްޓަލް އެސެމްބްލީން މިހާރު އަންނަނީ ރާއްޖޭގައި ކުރާ މަސައްކަތްތައް ފުޅާކުރަމުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެމެރިކާގެ ބޮސްޓަން އަދި މަޔާމީ ފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގައިވެސް މިފަދަ މަޝްރޫއުތައް ފެށުމަށް އެ ކުންފުނިން އަންނަނީ ތައްޔާރުވަމުންނެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މިހާރު ހަރުކަށި އުސޫލުތަކުގެ ބަދަލުގައި، ގުދުރަތީ ނިޒާމާ ގުޅޭ ފަސޭހަ އުސޫލުތަކަށް ބަދަލުވަމުންދާ ކަމަށް ޓިބިޓްސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.