ދުނިޔޭގެ މާލީ ބާޒާރުތަކަށް އައި ކުއްލި ލޮޅުމަކާއެކު، 2023 ވަނަ އަހަރަށް ފަހު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އެމެރިކާގެ މަރުކަޒީ ބޭންކް، ފެޑެރަލް ރިޒާވް (ފެޑް) އިން މި ވަނީ އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު ބޮޑުކޮށްފައެވެ. މި މަހު ބޭއްވި ފެޑެރަލް އޯޕަން މާކެޓް ކޮމިޓީ (އެފްއޯއެމްސީ) ގެ ބައްދަލުވުމުގައި، ބެންޗްމާކް ފެޑެރަލް ފަންޑްސް ރޭޓު ވަނީ 25 ބޭސިސް ޕޮއިންޓް މައްޗަށް ޖައްސައި، 3.75 ޕަސެންޓާއި 4.00 ޕަސެންޓާ ދެމެދަށް އުފުލާފައެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މަރުކަޒީ ބޭންކުތަކުން ފާއިތުވި އަހަރެއްހާ ދުވަހު މާލީ ސިޔާސަތުތައް ލުއިކުރަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، އެމެރިކާގައި ތަކެތީގެ އަގުތައް އުފުލެމުންދާތީ ފެޑެރަލް ރިޒާވަށް ވަނީ އަނެއްކާވެސް ރޭޓުތައް މައްޗަށް ޖައްސަން މަޖުބޫރުވެފައެވެ.
މާލީ އިދާރާތަކުން ރިޕޯޓުކުރާ ގޮތުގައި، މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކަށާއި، ޚާއްސަކޮށް ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކަށް މާލީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އެމެރިކާގެ އެތެރޭގެ އިގުތިސާދަށް އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ. މުޅި ދުނިޔޭގެ ފައިސާގެ ބާޒާރަށް މިކަމުގެ ސަބަބުން ލޮޅުން އަރާނެކަން ޔަގީންވެފައިވާއިރު، ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ވެސް މިކަމުގެ އަސަރު ސީދާ ގޮތެއްގައި ކުރާނެއެވެ.
ފެޑުން އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު މައްޗަށް ޖެއްސި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، އެމެރިކާގެ އިންފްލޭޝަން ނުވަތަ ތަކެތީގެ އަގުތައް ދަށަށް ނުގޮސް ހިފެހެއްޓިފައި ހުރުމެވެ. ފެޑްގެ އަމާޒަކީ އިންފްލޭޝަން ދެ ޕަސެންޓަށް ތިރިކުރުން ކަމަށް ވިޔަސް، ކޯ ޕާސަނަލް ކޮންސަމްޕްޝަން އެކްސްޕެންޑިޗާ (ޕީސީއީ) އިންޑެކްސް ހުރީ 3.7 ޕަސެންޓާ ގާތުގައެވެ.
ފެޑްގެ ޗެއާ ކެވިން ވޯޝް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސަޕްލައި ޗޭންގެ މައްސަލަތަކާއި ހަކަތައިގެ އަގުތައް އުފުލުމުގެ ސަބަބުން، މިހާރު ހުރި އިންޓްރެސްޓް ރޭޓުތަކަކީ އިންފްލޭޝަން ކޮންޓްރޯލްކުރަން ފުދޭ މިންވަރެއް ނޫނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެމެރިކާގެ ވަޒީފާނެތް މީހުންގެ ނިސްބަތް 4.1 ޕަސެންޓުގައި ހިފެހެއްޓިފައިވުމުން، އިގުތިސާދީ ދުވެލި މަޑުޖެހެމުން ނުދާކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. އެފްއޯއެމްސީން ނެރުނު މި އަހަރުގެ ޕްރޮޖެކްޝަންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މި އަހަރު ނިމުމުގެ ކުރިން އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު 4.1 ޕަސެންޓަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އަދި އަންނަ އަހަރާ ހަމައަށްވެސް ރޭޓުތައް މަތީގައި ހިފެހެއްޓޭނެ ކަމަށް މާހިރުން ލަފާކުރެއެވެ.
މިއީ ކުރީގެ އަހަރުތަކާ ޚިލާފަށް، އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު ދަށްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް މަތީގައި ހިފެހެއްޓުމަށް ފެޑުން ގެންގުޅޭ އާ ސިޔާސަތެކެވެ. މި ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު އިތުރަށް ވަރުގަދަވާނެއެވެ.
އެމެރިކާގެ ޑޮލަރަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ވިޔަފާރީގެ މައިގަނޑު ފައިސާ ކަމަށް ވުމާއެކު، ފެޑްގެ މި ނިންމުމުގެ އަސަރު އޭޝިއާގެ މާކެޓުތަކަށް ވަގުތުން ކުރަން ފަށާނެ ކަމަށް މާލީ ތަޖުރިބާކާރުން ވިދާޅުވެއެވެ. އެމެރިކާގެ އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު މަތިވުމުން، އިންވެސްޓަރުން އޭޝިއާގެ ކުރިއަރަމުން އަންނަ މާކެޓުތަކުން ފައިސާ ނެރެ، އެމެރިކާގެ ޑޮލަރުގެ އެސެޓްތަކަށް އިންވެސްޓްކުރަން ފަށައެވެ. މީގެ ސަބަބުން އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގެ ފައިސާގެ އަގު ޑޮލަރާ އަޅައިބަލާއިރު ދަށަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ. ފައިސާގެ އަގު ދަށްވުމާއެކު، ތެލާއި ހަކަތަ އަދި އެހެނިހެން އަސާސީ މުދާ އެތެރެކުރުމުގެ އަގު އުފުލި، ގައުމުތަކުގެ އެތެރޭގެ އިންފްލޭޝަން މައްޗަށް ދެއެވެ.
މިކަމާ ގުޅިގެން، އޭޝިއާގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުތަކަށްވެސް އެ ގައުމުތަކުގެ އިންޓްރެސްޓް ރޭޓުތައް މައްޗަށް ޖައްސަން މަޖުބޫރުވެ، ވިޔަފާރިތަކަށާއި އާންމުންނަށް ލޯނު ނެގުމުގެ ޚަރަދު ބޮޑުވެއެވެ. މިސާލަކަށް، އިންޑިއާ އަދި ސްރީލަންކާ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުތަކުން ވެސް މި ބަދަލާ ގުޅިގެން އެ ގައުމުތަކުގެ މާލީ ސިޔާސަތުތައް ހަރުކަށިކުރަން ޖެހިދާނެ ކަމަށް މާލީ ރިޕޯޓުތަކުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. މިއީ ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައި އިގުތިސާދީ ދުވެލި މަޑުޖެހުމަށް މެދުވެރިވެދާނެ ކަމެކެވެ.
ރާއްޖެ ފަދަ އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގައުމަކަށް، އެމެރިކާގެ މާލީ ސިޔާސަތަށް އަންނަ މިފަދަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރުގެ މާކެޓު އާންމު ހާލަތަކަށް ރުޖޫއަވަމުން އައި ދަނޑިވަޅެއްގައި، މިކަމަކީ އިގުތިސާދަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ހީނަރުކަމަކަށް ވުން ވަރަށް ގާތެވެ.
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އިން އާންމުކުރި ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، އޮގަސްޓް މަސް ނިމުނުއިރު ރަސްމީ ރިޒާވް ވަނީ 638.0 މިލިއަން ޑޮލަރުން 643.8 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އިތުރުވެފައެވެ. އަދި ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވް ވަނީ 221.9 މިލިއަން ޑޮލަރުން 200.6 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ދަށްވެފައެވެ.
އެމްއެމްއޭއިން ބުނި ގޮތުގައި، ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވް ދަށްވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އޮގަސްޓް މަހުގައި އެ އޮތޯރިޓީއަށް ބޭރު ފައިސާ ލިބުނު ޖުމްލަ އަދަދަށް ވުރެ، ބޭރު ފައިސާ ވިއްކި ޖުމްލަ އަދަދު އިތުރުވުމެވެ.
ޑޮލަރުގެ ތާށިކަން ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި އެމްއެމްއޭއިން ވަނީ ބޭންކުތަކަށް ދޫކުރާ ޑޮލަރުގެ އަދަދު އިތުރުކޮށް، ރިޒާވް ރިކުއަޔަމަންޓް 11 ޕަސެންޓަށް މަތިކުރުމަށް ނިންމާފައެވެ. ނަމަވެސް، ބޭރުގެ މާކެޓުތަކުގައި ޑޮލަރުގެ އަގު އުފުލުމަކީ ރާއްޖޭގެ ރިޒާވަށް އިތުރު ބާރެއް ކުރިމަތިވާނެ ކަމެކެވެ. ޑޮލަރުގެ އަގު މައްޗަށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ބޭސްފަރުވާއަށާއި ތައުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް ބޭރު ގައުމުތަކަށް ފައިސާ ފޮނުވުމުގައިވެސް ބޮޑެތި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވެއެވެ.
ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގު އެމެރިކާ ޑޮލަރާ ގުޅުވާލާފައި އޮތުމުން، އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓަށް ހަމަޖެހުމެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރުގައި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމުން ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ މުދަލުގެ އަގުވެސް އުފުލެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކާބޯތަކެއްޗާއި، ތެލާއި، އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ސާމާނުގެ އަގު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސަރުކާރާއި ދިވެހި ކުންފުނިތަކުން ބޭރުގެ މާލީ އިދާރާތަކުން ނަގާފައިވާ ލޯނުތައް އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދުވެސް އިންޓްރެސްޓް ރޭޓު މަތިވުމާއެކު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. ހާއްސަކޮށް މި އަހަރު ދައްކަންޖެހޭ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް ފަދަ ބޮޑެތި ދަރަނިތައް ރީފައިނޭންސް ކުރުމަށް އިތުރު ހަރަދުތަކެއް ހިނގާނެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދުގެ މައި ތަނބު ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، މި މަހުގެ ކުރީކޮޅާ ހަމައަށް 1.46 މިލިއަން ފަތުރުވެރިން ވަނީ ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށްފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އެންމެ ގިނައިން ޒިޔާރަތްކުރި ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ޗައިނާ، ރަޝިޔާ އަދި އިނގިރޭސިވިލާތް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާއާއި ޔޫރަޕް އަދި އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގެ އިގުތިސާދީ ދުވެލި މަޑުޖެހިއްޖެނަމަ، ޗުއްޓީ ހޭދަކުރުމަށް މީހުން ކުރާ ހަރަދު ކުޑަވެ، ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓުތަކަށް ލިބޭ އާމްދަނީއާއި ޑޮލަރުގެ އެތެރެވުމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުން ލިބޭ އާމްދަނީއަކީ ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ މައިގަނޑު މަސްދަރު ކަމަށްވާއިރު، މި ދާއިރާއަށް އަންނަ ކޮންމެ ހީނަރުކަމަކީ މުޅި އިގުތިސާދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ ކަމެކެވެ.
މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި، މާލީ އިދާރާތަކުން ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ޖެހެއެވެ. އެމްއެމްއޭއާއި ސަރުކާރުން ގުޅިގެން، ބޭރު ފައިސާގެ މާކެޓު ރެގިއުލޭޓްކުރުމަށާއި، ޑޮލަރުގެ ކަޅު ބާޒާރު ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް އާ ގަވާއިދުތަކެއް ތަންފީޒުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވަނީ ފަށާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ލިބޭ އާމްދަނީގެ 40 ޕަސެންޓް ރާއްޖޭގެ ބޭންކުތަކުން މާރުކުރުމަށް ލާޒިމުކުރުން ފަދަ ސިޔާސަތުތައް ހިމެނެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ލޯނު ނެގުމުގެ ޚަރަދު މަތިވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކޮށް، ދަރަނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުމަކީ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ ދުޅަހެޔޮކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ފެޑްގެ ނިންމުންތަކަށް ބަދަލު އަންނަ ގޮތަކުން، ރާއްޖޭގެ މާލީ ސިޔާސަތުތަކަށްވެސް ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ޖެހޭނެކަން ޔަގީނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ ހައްލަކުން ފުއްދާލެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ދިގު މުއްދަތުގެ އިގުތިސާދީ ރޭވުންތެރިކަމެއް ބޭނުންވާކަން މާލީ ތަޖުރިބާކާރުން ފާހަގަކުރެއެވެ.