ސްރީލަންކާގެ ރައީސް އަނޫރާ ކުމާރާ ޑިސާނަޔަކަ، އޭނާގެ ރިޔާސީ ދައުރުގެ ދެވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރެއާ ހަމައަށް އައިއިރު، ސަރުކާރުގެ ހިންގުމަށާއި އިގުތިސާދީ ސިޔާސަތުތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެންނަވާފައެވެ. ނޭޝަނަލް ޕީޕަލްސް ޕަވާ (އެންޕީޕީ) ކޯލިޝަންގެ ލީޑަރުގެ ހައިސިއްޔަތުން 2024 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި ޑިސާނަޔަކަ މި ބަދަލުތައް ގެންނަވާފައިވަނީ، ކެމްޕޭނުގައި ވެވަޑައިގެންނެވި ވައުދުތަކާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުގެ ޝަރުތުތަކާ ދެމެދު ބެލެންސެއް ހިފެހެއްޓުމަށެވެ.
ދެހާސް ބާއްވީސް ވަނަ އަހަރު ސްރީލަންކާއަށް ކުރިމަތިވި އިގުތިސާދީ ބޮޑު ކާރިސާއަށް ފަހު، ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށާއި ނިޒާމީ ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް އޭނާ ވަނީ ވައުދުވެވަޑައިގެންފައެވެ. މި އަހަރުގެ މެދުތެރެއަށް އައިއިރު، ޑިސާނަޔަކަގެ ސަރުކާރުން އަންނަނީ ސިޔާސީ މަގުބޫލުކަން ހޯދުމަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ގައުމުގެ އިގުތިސާދީ ބިންގާ ރަނގަޅުކުރުމަށް އިސްކަންދެމުންނެވެ. އިގުތިސާދީ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ ސްރީލަންކާގެ ތާރީހުގައި ވެސް ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެންމެ ގިނަ އިސްލާހުތަކެއް ގެނައި އެއް ދައުރެވެ.
ލަންކާގައި ހަމަނުޖެހުން -- ފޮޓޯ/ އޭޕީ
އިންޓަނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑު (އައިއެމްއެފް) އިން ކުރިއަށްގެންދާ އެކްސްޓެންޑެޑް ފަންޑް ފެސިލިޓީ (އީއެފްއެފް) ޕްރޮގްރާމް ބަދަލުކުރާނެ ކަމަށް ކެމްޕޭނުގައި ވިދާޅުވި ނަމަވެސް، ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ޑިސާނަޔަކަ ނިންމެވީ އެ ޕްރޮގްރާމް އެގޮތުގައި ކުރިއަށްގެންދިއުމަށެވެ. ސަރުކާރުން ވަނީ ޓެކްސް އާމްދަނީ އިތުރުކޮށް، މި އަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި ޕްރައިމަރީ ސާޕްލަސް 2.5 ޕަސެންޓުގައި ހިފެހެއްޓުމަށް އަމާޒުހިފާފައެވެ. މިއީ އައިއެމްއެފްއިން ކަނޑައަޅާފައިވާ 2.3 ޕަސެންޓުގެ އަމާޒަށް ވުރެ ވެސް މަތީ އަދަދެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޗައިނާ އެގްޒިމް ބޭންކާއި، ފަރަންސޭސިވިލާތާއި ޖަޕާން އަދި އިންޑިއާއިން ކޯ-ޗެއާ ކުރާ އޮފިޝަލް ކްރެޑިޓާ ކޮމިޓީގެ އިތުރުން ކޮމާޝަލް ބޮންޑްހޯލްޑަރުންނާ އެކު ކުރިއަށްގެންދިޔަ ދަރަނި ރީސްޓްރަކްޗާ ކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައި ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ވަނީ ހޯދާފައެވެ. މި ކުރިއެރުންތަކުގެ ސަބަބުން މަރުކަޒީ ސަރުކާރުގެ ދަރަނި ޖީޑީޕީގެ ނިސްބަތުން 90 ޕަސެންޓާ ގާތްކުރާ މިންވަރަކަށް ދަށްކުރެވޭނެ ކަމަށް އައިއެމްއެފްއިން ލަފާކުރެއެވެ.
މި އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހު އައިއެމްއެފްގެ އިސްވެރިޔާ އިވަން ޕަޕަޖޯޖިއޯގެ އިސްނެންގެވުމުގެ ދަށުން ވަނީ އީއެފްއެފް ޕްރޮގްރާމްގެ ފަސްވަނަ އަދި ހަވަނަ ރިވިއު ނިންމައި، ސްޓާފް-ލެވެލް އެއްބަސްވުމަކަށް އައިސްފައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އިތުރު 700 މިލިއަން ޑޮލަރު ދޫކުރުމަށް ނިންމާފައިވާއިރު، މިއާ އެކު އައިއެމްއެފްއިން ސްރީލަންކާއަށް ދޫކުރި ފައިސާގެ ޖުމްލަ އަދަދު 2.4 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެއެވެ. އައިއެމްއެފްގެ ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ސްރީލަންކާއިން ވަނީ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮށް، ފައިސާ ޗާޕުކުރުން ހުއްޓާލާފައެވެ.
މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ގަވަރުނަރު ޑރ. ނަންދަލާލް ވީރަސިންހަ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މިއީ އިންފްލޭޝަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެޅި އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިޔަވަޅެވެ.
ސްރީ ލަންކާގެ ބޮޑުވަޒީރު ޑރ. ހަރިނީ އަމަރަސުރިޔާ: -- ފޮޓޯ/ ފޭސްބުކް
މެކްރޯއިކޮނޮމިކް ހާލަތު ރަނގަޅުވަމުން އައި ނަމަވެސް، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އަދިވެސް ދަނީ މާލީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. މިދިޔަ އަހަރު ސްރީލަންކާގެ ޖީޑީޕީ ފަސް ޕަސެންޓަށް ކުރިއަރާފައިވާއިރު، މި އަހަރު މި ނިސްބަތް 3.6 ޕަސެންޓުގައި ހުންނާނެ ކަމަށް ވޯލްޑް ބޭންކުން ލަފާކުރެއެވެ. އިންފްލޭޝަން ދަށްވެފައިވީ ނަމަވެސް، ވޯލްޑް ބޭންކުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި އަހަރު ވެސް ސްރީލަންކާގެ ފަގީރުކަމުގެ ނިސްބަތް 20.1 ޕަސެންޓުގައި ހުންނާނެއެވެ. މިއީ ކާރިސާގެ ކުރިން ހުރި މިންވަރާ އަޅައި ބަލާއިރު ގާތްގަނޑަކަށް ދެގުނަ މަތީ އަދަދެކެވެ.
އިގުތިސާދީ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މެދުއިރުމަތީގެ ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން ހަކަތައިގެ އަގުތައް އުފުލުމުގެ ސަބަބުން، އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ފަގީރުކަމުގެ ނިސްބަތް އެންމެ މަތީގައި އުޅެނީ އުތުރާއި އިރުމަތީ ޕްރޮވިންސްތަކުގައެވެ. މި ސަރަހައްދުތަކުގައި ކާބޯތަކެތީގެ ޔަގީންކަން ކުޑަވެފައިވާއިރު، ދަނޑުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވާ އާއިލާތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރުކާރުގެ މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުވި ނަމަވެސް، އޭގެ ފައިދާ އާންމު ރައްޔިތުންނާ ހަމައަށް ފޯރުމަށް އަދި ވަގުތު ނަގާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމުގެ ގޮތުން، ޑިސާނަޔަކަގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ސިޔާސީ އިސްވެރިންނަށް ލިބެމުންދިޔަ ހާއްސަ އިނާޔަތްތައް ކަނޑާލުމަށް ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާފައެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހު ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުން ވަނީ 1986 ވަނަ އަހަރު ފާސްކޮށްފައިވާ "ޕްރެޒިޑެންޓްސް އެންޓައިޓްލްމަންޓް އެކްޓް" އުވާލާފައެވެ. މި ބިލު ފާސްކޮށްފައިވަނީ 225 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 150 މެންބަރުންގެ ވޯޓުންނެވެ. މި ގާނޫނު އުވާލުމާ ގުޅިގެން، ކުރީގެ ރައީސުން ކަމަށްވާ މަހިންދަ ރާޖަޕަކްސަ އަދި މައިތްރިޕާލަ ސިރިސޭނަ ވަނީ ދައުލަތުން ދީފައިވާ ލަގްޒަރީ ގެކޮޅުތައް ހުސްކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުރީގެ ރައީސުންނަށް ދެމުންދިޔަ ސެކިއުރިޓީއާއި އުޅަނދުތައް ވެސް ވަނީ މަދުކޮށްފައެވެ. މިސާލަކަށް، ރާޖަޕަކްސަގެ ސެކިއުރިޓީގައި ކުރިން 243 މީހުން ތިބި ނަމަވެސް، އެ އަދަދު ވަނީ 60 އަށް ދަށްކޮށްފައެވެ.
ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނަށް ދެމުންދިޔަ ޕެންޝަނާއި އެލަވަންސްތައް ވެސް ވަނީ ކުޑަކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދައުލަތުގެ ކުންފުނިތައް ހިންގުމަށް ކުރާ ހަރަދު ފޫބެއްދުމުގެ ގޮތުން، ކަރަންޓު ބޯޑު ފަދަ ކުންފުނިތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ ހިދުމަތްތަކުގެ އަގުތައް ވަނީ ބޮޑުކޮށްފައެވެ. ޔޫނިއަންތަކުން މިކަމާ ދެކޮޅަށް މުޒާހަރާކުރި ނަމަވެސް، ސަރުކާރުން ވަނީ މި ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކޮށްފައެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ވަގުތުން ލުއިތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި ރައްޔިތުންގެ ރުހުން ހޯދުމަށް ކުރާ ކަންތައްތަކެކެވެ.
ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް ސަރުކާރުން ފަށާފައިވާ މަސައްކަތްތަކަކީ އާންމުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށް އެޅި އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިޔަވަޅެވެ. އެގޮތުން 2023 ވަނަ އަހަރު ފާސްކުރި އެންޓި ކޮރަޕްޝަން އެކްޓުގެ ދަށުން، ކޮމިޝަން ޓު އިންވެސްޓިގޭޓް އެލިގޭޝަންސް އޮފް ބްރައިބަރީ އޯ ކޮރަޕްޝަން (ސިއާބޮކް) އަށް ވަނީ އިތުރު ބާރުތަކެއް ދީފައެވެ. މިގޮތުން، މުދަލާއި ފައިސާގެ ބަޔާންތައް ޑިޖިޓަލްކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ނިޒާމެއް ވަނީ ގާއިމުކޮށްފައެވެ. އަދި ބޭރު ގައުމުތަކަށް ވަގަށް ގެންގޮސްފައިވާ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް ހާއްސަ ޓާސްކްފޯހެއް ވެސް ވަނީ އެކުލަވާލާފައެވެ.
މި މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން، މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓު މަހުގެ 22 ވަނަ ދުވަހު، ކުރީގެ ރައީސް ރަނިލް ވިކްރަމަސިންހަ ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. ފުލުހުންގެ ކްރިމިނަލް އިންވެސްޓިގޭޝަން ޑިޕާޓްމަންޓް (ސީއައިޑީ) އިން އޭނާ ހައްޔަރުކުރީ، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެންބަރު މަހު އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޔުނިވާސިޓީ އޮފް ވުލްވާހެމްޕްޓަންއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅެއްގައި ދައުލަތުގެ 16.6 މިލިއަން ރުފިޔާ (ގާތްގަނޑަކަށް 55،000 އެމެރިކާ ޑޮލަރު) ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެއްވި ކަމުގެ ތުހުމަތުގައެވެ. ޕަބްލިކް ޕްރޮޕަޓީ އެކްޓުގެ ދަށުންނާއި ގާނޫނުލްއުގޫބާތުގެ 386 އަދި 388 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުވާ އުފުލުމަށް ފަހު އޭނާ ބަންދުކުރި ނަމަވެސް، އޮގަސްޓު 26 ވަނަ ދުވަހު ކޯޓުން ވަނީ ކަފާލާތުގެ ދަށުން އޭނާ ދޫކޮށްލާފައެވެ. މިއީ ސްރީލަންކާގެ ތާރީހުގައި ވެސް ކުރީގެ ރައީސަކު ކޮރަޕްޝަނުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.
ބޮޑެތި ކޮރަޕްޝަންތައް ހުއްޓުވުމަށް ސަރުކާރުން ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުންދިޔަ ނަމަވެސް، ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ މެދު ފަންތީގައި އޮތް ކޮރަޕްޝަން ނައްތާލުމަކީ އަދިވެސް ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކާ މެދު އާންމުން ދެކޭ ގޮތް ބެލުމަށް ސެންޓާ ފޯ ޕޮލިސީ އޯލްޓަނޭޓިވްސް (ސީޕީއޭ) އިން މި އަހަރުގެ މެއި އަދި ޖޫން މަހު ކުރިއަށްގެންދިޔަ ސޯޝަލް އިންޑިކޭޓާ ސާވޭއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރައީސް ޑިސާނަޔަކަގެ މަސައްކަތްތަކާ މެދު 75.5 ޕަސެންޓް މީހުން ހިތްހަމަޖެހެއެވެ. އިދިކޮޅު ލީޑަރުންގެ މަގުބޫލުކަން ދަށްވެފައިވާއިރު، ރައީސަށް އެންމެ ބޮޑު ތާއީދެއް ލިބެނީ ޒުވާނުންނާއި، ރަށްފުށުގެ އާބާދީތަކުގެ އިތުރުން މައިނޯރިޓީ ކޮމިއުނިޓީތަކުންނެވެ. ނަމަވެސް، ދާދި ފަހުން ބޭއްވި ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިހާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެންޕީޕީއަށް އޮތް ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް އަންނަނީ ކުޑަވަމުންނެވެ.
ލަންކާގެ ރައީސް އަނޫރާ ކުމާރަ ޑިސަނަޔަކަ: -- ފޮޓޯ/ އެކްސް
ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ސިޔާސަތުތަކާއި ކޮރަޕްޝަންގެ ތަހުގީގުތަކުގެ ސަބަބުން ބާރު ކެނޑިފައިވާ ކުރީގެ ސިޔާސީ އިސްވެރިން އަންނަނީ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ވަރުގަދަ ކެމްޕޭނެއް ފަށާފައެވެ. އަދި ކަނާތު ފިޔައިގެ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުގެ ޝަރުތުތަކަށް ބޯލެނބުމުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުން ވަނީ އެ މީހުންގެ އަސްލު ފިކުރާ ދުރަށް ގޮސްފައެވެ. މީޑިއާތަކުން ރިޕޯޓުކުރާ ގޮތުގައި، މިކަމުގެ ސަބަބުން ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އާ ވާދަވެރިކަމެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ.
އަނޫރާ ކުމާރާ ޑިސާނަޔަކަގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އިގުތިސާދީ ގޮތުން އަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅައި، ގައުމު އެއްކޮށް ބަނގުރޫޓުވުމުން ސަލާމަތްކޮށްފައެވެ. ދަރަނި އަލުން އެކުލަވާލުމުގެ މަޝްވަރާތައް ދޫކޮށްލުމުގެ ބަދަލުގައި އައިއެމްއެފްގެ ޕްރޮގްރާމް ކުރިއަށްގެންދިއުމާއި، ސިޔާސީ އިސްވެރިންގެ އިނާޔަތްތައް ކަނޑާލުމާއި، ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް އެޅި ފިޔަވަޅުތަކަކީ މީގެ ހެއްކެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އާންމު އާއިލާތަކަށް އިގުތިސާދީ ގޮތުން ލުއިތަކެއް ލިބުން ލަސްވަމުންދާތީ، ސަރުކާރުން ބޮޑަށް ބަރޯސާވަނީ ހިންގުމުގެ ދާއިރާއިން ހޯދާފައިވާ ކުރިއެރުންތަކަށެވެ.
އިގުތިސާދު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ޑިސާނަޔަކަގެ ވެރިކަން ކާމިޔާބު ވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ތާރީހުގައި ލިޔެވިގެންދާނީ، ހަމައެކަނި ކާރިސާ މެނޭޖުކުރުމާއި އިނާޔަތްތައް ކަނޑާލުމުގެ ބަދަލުގައި، ދެމެހެއްޓެނިވި އަދި އެންމެންނަށް އޭގެ މަންފާކުރާނެ އިގުތިސާދީ ކުރިއެރުމެއް ހޯދައިދެވިގެންނެވެ. މިހާރު ސަރުކާރުގެ އަމާޒު ހުރީ އައިއެމްއެފްގެ ހަތްވަނަ ރިވިއުއަށް ތައްޔާރުވުމަށާއި، ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލަތަކުގައި ކޯޓުތަކުގައި ކުރިއަށްދާ ޝަރީއަތްތައް ނިންމުމަށެވެ.