ދިވެހީން ޢީދު ފާހަގަކުރުމުގެ އެހާރާއި މިހާރު، ކަމުދަނީ ކޮން ގޮތެއް؟

ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢީދު ފާހަގަކުރަމުން އަންނަނީ އިސްލާމީ އަގީދާއާއި، އާއިލީ ގުޅުންތަކާއި، އަދި ދިވެހިންގެ މުއްސަނދި ސަގާފަތް ދައްކުވައިދޭ ގޮތެއްގައެވެ. ޒަމާންތަކަށް ބަދަލު އައި ނަމަވެސް، ޢީދުގެ އަސްލު ރޫހަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިސްފައެއް ނުވެއެވެ.

މިއަދު ޢީދު ފާހަގަކުރާ ގޮތް ކުރީގެ ދުވަސްތަކާ ތަފާތުވެފައިވަނީ ޒަމާނަށް އައި ބަދަލުތަކާ އެކުގައެވެ. ކުރީގެ ސަގާފީ ކުޅިވަރުތަކުގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު ފެންނަނީ ޒަމާނީ ސިޓީ ފެސްޓިވަލްތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ޒަރީއާއިން ކުރިއަށްދާ ހަރަކާތްތަކެވެ. މި ބަދަލުތަކާ އެކުވެސް، ދިވެހިންގެ ސަގާފީ އަސްލު ހިފަހައްޓަމުން އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ޢީދު ފާހަގަކުރުން، އެހާރާއި މިހާރު

ޢީދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިވެހިން، ކުދިބޮޑު އެންމެން ވެސް ހިމެނޭހެން ފާހަގަކުރާ އެންމެ އުފާވެރި އަދި އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައެއްވަންތަކަން ގެނުވައިދޭ އެންމެ ކުލަގަދަ މުނާސަބަތެވެ. ރަމަޟާން މަސް ނިމުމުން ފާހަގަކުރާ ފިތުރު އީދު (ކުޑަ އީދު) އާއި ޙައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަމާ ގުޅިގެން އަންނަ އަޟްހާ އީދު (ބޮޑު އީދު) ފާހަގަކުރުމަށް ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައިވެސް ކުދިބޮޑު އެންމެން އެއްވެއެވެ.

މިފަހަރު ބޮޑު ޢީދުގައި ކުރި ޢީދު ނަމާދުގެ މަންޒަރެއް -- ސަން ފޮޓޯ

ނަމަވެސް ފަހަކަށް އައިސް ޢީދު ފާހަގަކުރުމުގައި އެންމެ ޒަމާނީ ގޮތްގޮތައް ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކުގެ އަލީގައި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި، ވިޔަފާރިކުރުމާއި، ހަދިޔާ ބަދަލުކުރުމާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ފޯރި ހިމެނުނު ނަމަވެސް ކުރީގެ ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުގައި އީދު ފާހަގަކުރުންތައް މާ ސަގާފީވެފައި ފުރިހަމަ ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ދެކެއެވެ. އަދި އޭރުގައި މިފަދަ ޢީދުތައް ފާހަގަކުރުުގައި އޮންނަ އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައެއް ވަންތަކަން މިއަދު ނެތްކަމަށް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ.

ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުގެ އީދު ދުވަސްތައް

ކުޅުދުއްފުށީގައި ކުރިއަށްދިޔަ އީދު ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން... --- ފޮޓޯ: އައިވެލް ޕޯޓްރެއިޓް

މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިއަށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. ޢީދުތައް އަސްލު ޢީދުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރި ރަންޒަމާނަށެވެ. ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން މާޒީގެ ހަނދާންތަކަށް އަލިއަޅުވާލައި ކިޔާދީފައިވާ ގޮތުން ކުރީ ޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކަންކޮޅުތަކެއްގައި ވެސް ޢީދަށް ތައްޔާރުވާން ފަށަނީ އީދު އައުމުގެ އެތައް ދުވަހެއް ކުރިންނެވެ. އެގޮތަށް ތައްޔާރުވާ ތައްޔާރުވުންތަކުގައި ގޭގެ ސާފުކޮށް، މަރާމާތުކޮށް، ޒީނަތްތެރި ކުރުމެވެ. އޭރު ގޭގެ ޒީނަތްތެރި ކުރަނީ އަތިރިމަތީގެ ގޮނޑުދޮށުން ދޮންވެއްޔާއި އަކިރި ނަގައިގެން ގެނެސް ގޭތެރެއާއި ގޭގެ ވަށައިގެންވާ ހިސާބުގައި ފަތުރައިގެންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އާއިލާތަކަށް އޭރު ލިބެން ހުރި އެންމެ ރީތި ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ގޭތެރެ ޒީނަތްތެރި ކުރެއެވެ.

ބޭރުން އެތެރެކުރާ މުދާ މަދުވެފައި ރަށްރަށުގެ ދިރިއުޅުން އާދައިގެ ގޮތެއްގައި އޮތުމުން، އީދަށް އާ ހެދުމެއް ގަތުމަކީވެސް އެ ޒަމާނުގައި ވަރަށް ތަދުކަމެކެވެ. އޭރު ޢީދަށް އާ ހެދުމެއް ލިބުމަކީ ވަރަށް އުފާވެރި އަދި ވަރަށް ޚާއްސަ ކަމެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް ކުޑަކުދިންނަށް ވަރަށް ޚާއްސަ އަދި އުފާވެރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަންނަ ކަމެކެވެ.

މޮޅަދޫގައި ކުރިއަށް ދިޔަ އީދު ކުޅިވަރުތަކުގެ ތެރެއިން --- ފޮޓޯ: މޮޅަދޫ ކައުންސިލް

ޢީދު ވިލޭރެއަކީ ވަރަށް އުފާވެރި އަދި އުންމީދުތަކާއި އިންތިޒާރުން ފުރިގެންވާ ބޮޑު ރެއެކެވެ. ކުޅިބޯކިބާ، ބޮނޑިބަތް، ހެދިކާ އަދި ފޮނި ކާތަކެތި ފަދަ ސަގާފީ ކާނާ ތައްޔާރުކުރުމަށް އާއިލާތައް އެއްތަނަކަށް އެއްވެއެވެ. ވަރަށް ފޯރިނަގާފައެވެ. ޢީދަށް ކާތަކެތި ތައްޔާރުކުރަން އަންހެނުން ބަދިގޭގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރާއިރު، ކުޑަކުދިން ތިބެނީ އަނެއް ދުވަހުގެ ހެނދުނަށް ޢީދުގެ އާ ހެދުންލައިގެން ނަދާމަށާއި ޢީދު ސައިފޮދަށް ކެތްމަދުވެފައެވެ.

ޢީދު ދުވަސް ފެށިގެންދަނީ ޚާއްސަ ޢީދު ނަމާދުގެ ޖަމާއަތުންނެވެ. އޭރަކު މިހާރު މިކުރާ ގޮތަށް ބޮޑު ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ޢީދު ނަމާދުކޮށް ނޫޅެއެވެ. އޭރު ޢީދު ނަމާދުކޮށް އުޅެނީ އެ ރަށެއްގައި ހުންނަ ކުދި މިސްކިތްތަކުގައެވެ.

އެ ދުވަހު ފިރިހެނުންނާއި، އަންހެނުން އަދި ކުޑަކުދިން އެ މީހުންގެ އެންމެ ރީތި ހެދުމުގައި މިސްކިތްތަކަށް ދެއެވެ. އަދި ޢީދު ނަމާދަށް ފަހު އެންމެ އިސްކަމެއް ދެނީ އަވަށްޓެރިންނާއި ތިމާގެ މީހުންގެ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އީދު ސަލާމްކޮށް ކެއުންބުއިމުގައި ބައިވެރިވުމަށެވެ. މި ޒަމާނާ ޚިލާފަށް، އެ ދުވަސްވަރު ރަށުގެ ކޮންމެ ގެއެއްވެސް މުޅި ދުވަހު އޮންނަނީ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންނަށް ކެއިންބުއިމަށް ހުޅުވާލެވިފައެވެ.

ކުރީގެ އީދުތަކުގެ އެންމެ ޚާއްސަ ކަމަކީ ސަގާފީ ކުޅިވަރުތަކާއި ހަރަކާތްތަކެވެ. ގިނަ ރަށްރަށުގައި، ޚާއްސަކޮށް ބޮޑު އީދުގައި، "ބޮޑުމަސް" ދުއްވުން އޮވެއެވެ. މިއީ ރުކުގެ ފަން ބޭނުންކޮށްގެން ވިޔެފައިވާ ބޮޑު މަހެއްގެ ތެރެއަށް ބަޔަކު އެރި ރަށުތެރޭގައި ހިނގާލުމެވެ. މިއީ ބޮޑު ކަނޑު މަހެއް ހިފަން މަސްވެރިން ކުރާ މަސައްކަތް ދައްކުވައިދޭ ކުރީގެ ބޯދާ ވާހަކައަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން "މާލި ނެށުން" ވެސް އޮވެއެވެ. މީގައި މީހުން ތަފާތު ސިފަސިފައަށް ފޭރާންލައިގެން މަގުތަކުގައި ނަށައި، ބެރުޖަހައި، އެކިވައްތަރުގެ ތަފާތު ތަމްސީލުތަކުން މީހުން މުނިފޫހިފިލުވައިދެއެވެ.

ބޮޑު އީދު ފާހަގަ ކުރުމުގެ ތެރެއިން --

މީގެ އިތުރުން ސަގާފީ ކުޅިވަރުތަކާއި މުބާރާތްތަކުން ވެސް ރަށުގެ މުޖުތަމައު އެއްބައިވަންތަކޮށްދެއެވެ. ކާށި މަޖާ ކުޅިވަރުތަކާއި، ރަށު ކުޅިވަރުތަކާއި، ބޮޑުބެރުގެ ހަރަކާތްތަކާއި، ހަވީރުގެ އެއްވުންތަކުން އެތައް ދުވަހަކަށް ދެމިގެންދާ އީދު ފޯރިއެއް އުފައްދައެވެ. ސްމާޓްފޯނާއި، ޓީވީ ނުވަތަ އިންޓަނެޓްގެ މުނިފޫހިފިލުވުން ނެތް އެ ދުވަސްވަރު، އީދު ފާހަގަކުރުން ބިނާވެފައިވަނީ މީހުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމާއި މުޖުތަމައުގެ ބައިވެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ.

އެ ދުވަސްވަރުގެ ކުޑަކުދިން އެންމެ ބޮޑަށް އިންތިޒާރު ކުރަނީ ބޮޑެތި މީހުންގެ އަތުން ލިބޭ އީދު ފައިސާކޮޅަށް ނުވަތަ އާ ހެދުމަށެވެ. ގިނަ އާއިލާތަކަށް އީދަކީ ވަރަށް ޚާއްސަ ކާނާއާއި މީރު ކާތަކެތި ގިނަ އަދަދަކަށް ތައްޔާރުކުރާ މަދު މުނާސަބަތުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް މުނާސަބަތެވެ.

މިއަދު ދިވެހީން ފާހަގަކުރާ އީދު އުފާ

މިއަދުވެސް ރާއްޖޭގައި އީދު ފާހަގަކުރަން ފަށަނީ އީދު ނަމާދާއި އާއިލީ ބައްދަލުވުންތަކުން ނަމަވެސް، އީދު ފާހަގަކުރުމުގެ ގިނަ ކަންތައްތަކަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަންތަނަށް އައި ބަދަލުތަކާއި، ޓެކްނޮލޮޖީ އަދި އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުމުގެ ސަބަބުން މީހުން އީދު ފާހަގަކުރާ ގޮތް ވަނީ މުޅިން ބަދަލުވެފައެވެ.

މިހާރު އީދު ބާޒާރުކުރުން އީދުގެ ހަފުތާތަކެއް ކުރިން ފަށައެވެ. އާއިލާތަކުން އާ ހެދުމާއި، ހަދިޔާ، ޒީނަތްތެރިކުރާ ތަކެތި އަދި ކާބޯތަކެތި ގަންނަން ފެށުމުން މާލޭގެ ބާޒާރުތަކާއި ފިހާރަތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ތޮއްޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސޯޝަލް މީޑިއާއަކީ ވެސް މިހާރު އީދު އުފަލުގެ ބައެކެވެ. އާއިލާތަކުން އީދު ފޮޓޯއާއި، ތަހުނިޔާ އަދި ވީޑިއޯތައް އޮންލައިންކޮށް ހިއްސާކުރެއެވެ.

ދ. ހުޅުދެލީގައި ބޮޑު އީދު ފާހަގަކުރުމުގެ ތެރެއިން ފެންކުލަ ޖެހުން -- ސަން ފޮޓޯ/ ހާފިޒް

ކުޑަކުދިންނަށް މިހާރު ފައިސާގެ އިތުރުން "އީދު ހަދިޔާ" ގެ ގޮތުގައި ކުޅޭ އެއްޗިއްސާއި، އިލެކްޓްރޯނިކް ސާމާނާއި، ފޮތް އަދި ގޭމް ފަދަ ތަކެތި ބަންދުކޮށްފައި ދެއެވެ. މި އާދަކާދަ 1990 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން މަގުބޫލުވެ، މިއަދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފެތުރިފައެވެ.

ސިޓީތަކާއި ބޮޑެތި ރަށްރަށުގައި މިހާރު އީދު ފެސްޓިވަލްތައް ބޭއްވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކާއި ރަށު ކައުންސިލްތަކުން މިއުޒިކް ކޮންސަޓްތަކާއި، އާއިލީ ހަރަކާތްތަކާއި، ކުޑަކުދިންގެ ހަވީރުތަކާއި ސްޓޭޖް ޝޯތައް އިންތިޒާމުކުރެއެވެ. ޕާކުތަކާއި އާންމު ސަރަހައްދުތައް ބައްތިތަކާއި ބެނާތަކުން ޒީނަތްތެރިކުރާއިރު، ކާބޯތަކެތި ވިއްކާ ގާޑިޔާތަކާއި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުން އެއްވެއެވެ.

ކަމަދޫގެ އަޟްހާ އީދުގެ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން---ފޮޓޯ: ނެނީ ފާތިޙް

ޒަމާނީ އީދު އުފާތަކަކީ ވިޔަފާރިއާއި ޓެކްނޮލޮޖީއަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ކަންތައްތަކެއް ނަމަވެސް، ސަގާފީ ކަންކަން އަދިވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ބޮޑު އީދުގައި ގިނަ ރަށްރަށުގައި ބޮޑުމަސް އެރުވުމާއި، ބޮޑުބެރު ޖެހުމާއި، މާލި ނެށުމާއި، ސަގާފީ ކުޅިވަރުތައް ކުރިއަށްދެއެވެ. އާއިލާތަކުން އަދިވެސް ސަގާފީ ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކޮށް، ކެއުންތަކަށް އެއްވެ އުޅެނީ ދިވެހި އީދު ސަގާފަތުގެ ބައެއް ކަމުގައިވާ އާއިލީ ގުޅުން ދަމަހައްޓަމުންނެވެ.

ބަދަލުވަމުންދާ މުޖުތަމައެއްގައި ސަގާފަތް ހިމާޔަތްކުރުން

ކަމަދޫގެ ދަފި ނެގުމުގެ ހަރަކާތް --ފޮޓޯ: ނެނީ ފާތިޙް

އީދު ފާހަގަކުރުމަށް ޒަމާނީ ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވީ ނަމަވެސް، ގިނަ ދިވެހިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އީދުގެ ހަގީގީ ރީތިކަން އޮތީ އެކުވެރިކަމާއި، އެހީތެރިކަމާއި އަމިއްލަ ސަގާފަތް ދެމެހެއްޓުމުގައެވެ. ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުން ކުރީގެ އީދުތަކުގެ ސާދާކަން ހަނދާންކޮށް އުޅޭއިރު، ފަހުގެ ޒުވާން ޖީލުތަކުން އުފާކުރަނީ ޒަމާނީ އީދު އުފާތަކުގެ ފޯރީގައެވެ.