އިންޑިއާގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ރަޖީވް ގާނދީ އަވަހާރަކޮށްލި މައްސަލައިގައި އުމުރުދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ތަންފީޒުކުރަމުންދިޔަ އޭ.ޖީ. ޕެރަރިވާލަން، 31 އަހަރު ޖަލުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު، މިނިވަން ވުމުން ގާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރަން ފަށައިފިއެވެ.
އިންޑިއާގެ ނޫސްތައް ބުނާގޮތުގައި އޭނާ ވަނީ މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހު ޓަމިލް ނާޑޫ އަދި ޕުޑުޗެރީގެ ބާ ކައުންސިލްގައި ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރީވެފައެވެ.
މިއީ އިންޑިއާގެ ތާރީޚުގައި ހިނގައިދިޔަ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޖިނާއީ މައްސަލައިގެ ކުށްވެރިއަކު، އޭނާގެ ޙަޔާތުގެ ބޮޑު ބައެއް ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ފަހަތުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު، އަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އާ މިސްރާބަކަށް ފެށި ދަތުރެކެވެ.
ކަޅު ކޯޓު ލައިގެން މެޑްރާސް ހައިކޯޓަށް ވަނުމަށް އޭނާ ތައްޔާރުވަމުންދާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި މީހެއްގެ މިނިވަންކަމުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންޑިއާގެ ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމާއި، ޖަލުތަކުގެ ހާލަތާއި، އަދި ކުށްވެރިންނަށް ލިބޭ ތަޢުލީމީ ފުރުސަތުތައް ސާފުވާ ކަމެކެވެ.
ޕެރަރިވާލަންގެ ޙަޔާތުގެ މި ދިގު ދަތުރު ފެށުނީ 1991 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭރު އޭނާގެ އުމުރަކީ އެންމެ 19 އަހަރެވެ. ރަޖީވް ގާނދީ އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ބޭނުންކުރި ބޮމުގައި ހިމެނޭ ނުވަ ވޯލްޓުގެ ބެޓެރިއެއް ފޯރުކޮށްދިން ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި އޭނާ ހައްޔަރު ކުރިއެވެ. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރާ ޤާނޫނު ކަމަށްވާ ޓާޑާ (ޓެރަރިސްޓް އެންޑް ޑިސްރަޕްޓިވް އެކްޓިވިޓީސް ޕްރިވެންޝަން އެކްޓް) ގެ ދަށުން އޭނާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވެ، 1998 ވަނަ އަހަރު މަރުގެ ހުކުމް އިއްވިއެވެ. ނަމަވެސް، މައާފަށް އެދި ހުށަހެޅި ޕެޓިޝަނާ މެދު ގޮތެއް ނުނިމި 11 އަހަރު ފާއިތުވުމާ ގުޅިގެން، 2014 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވަނީ އެ ހުކުމް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމަކަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މި މައްސަލައިގައި އޭނާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންކުރި އިއުތިރާފުގެ ބަޔާނަކީ ސީބީއައިގެ އޮފިސަރެއް ކަމަށްވާ ވީ. ތިޔާގަރާޖަން ބަދަލުގެނެސްފައިވާ ބަޔާނެއްކަން ފަހުން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ރިއާޔަތްކޮށް، އަދި ޓަމިލް ނާޑޫ ސަރުކާރުން 2018 ވަނަ އަހަރު އޭނާ މިނިވަންކުރުމަށް ގަވަރުނަރަށް ލަފާދީފައިވަނިކޮށް އެކަން ލަސްވަމުންދިޔުމާ ގުޅިގެން، 18 މެއި 2022 ގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވަނީ އިންޑިއާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޚާއްޞަ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށް، އޭނާ މިނިވަންކުރުމަށް އަމުރުކޮށްފައެވެ. މިއީ ސްޓޭޓް ގަވަރުނަރުގެ ނިންމުންތައް ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ކޯޓުން ނެރުނު ތާރީޚީ އަމުރެކެވެ.
ޖަލުގައި ހޭދަކުރި 31 އަހަރަކީ ޕެރަރިވާލަން ބޭކާރުކޮށްލި ދުވަސްތަކެއް ނޫނެވެ. މަރުގެ ހުކުމުގެ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައިވެސް އޭނާ ވަނީ ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތްކޮށްފައެވެ. އިންދިރާ ގާނދީ ނޭޝަނަލް އޯޕަން ޔުނިވާސިޓީ (އިގްނޫ) މެދުވެރިކޮށް އޭނާ ވަނީ ބެޗެލާ އޮފް ކޮމްޕިއުޓާ އެޕްލިކޭޝަންސް (ބީސީއޭ) އަދި މާސްޓާ އޮފް ކޮމްޕިއުޓާ އެޕްލިކޭޝަންސް (އެމްސީއޭ) ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޓަމިލް ނާޑޫ އޯޕަން ޔުނިވާސިޓީން ހަތް ޑިޕްލޮމާ ކޯހެއް ފުރިހަމަކޮށް، އޭގެ ތެރެއިން އެއް ކޯހުން ރަން މެޑަލް ހާސިލުކުރިއެވެ. ދެހާސް ބާރަ ވަނަ އަހަރު ޖަލު ކުށްވެރިންގެ ތެރެއިން ޕްލަސް ޓޫ އިމްތިޙާނުން އެންމެ މަތީ ނަތީޖާ ކަމަށްވާ 1200 އިން 1096 މާކްސް (91.33 އިންސައްތަ) ހޯދީވެސް އޭނާއެވެ. އެ އަހަރު މިނިވަންވުމަށްފަހު، ބެންގަލޫރުގައި ހުންނަ ޑރ. ބީ.އާރު. އަމްބޭޑްކާ ލޯ ކޮލެޖުން ޤާނޫނީ ރޮނގުން ޑިގްރީ ހާސިލުކޮށް، މިދިޔަ އަހަރު އޭނާ ވަނީ އޯލް އިންޑިއާ ބާ އެގްޒެމިނޭޝަންއިން ފާސްވެފައެވެ.
ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ފެށުމާއެކު، ޕެރަރިވާލަންގެ އަމާޒު ހުރީ މުޅިން ތަފާތު ދިމާއަކަށެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި އޭނާގެ ބޭނުމަކީ މަޝްހޫރު ކްރިމިނަލް ވަކީލަކަށް ވުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ ބޭނުންވަނީ ޤާނޫނީ އެހީތެރިކަން ނުލިބި ޖަލުގައި ތިބި އެތައް ހާސް ކުށްވެރިންނެއްގެ އަޑަކަށް ވުމަށެވެ.
"އަހަރެންގެ އަމާޒަކީ މަޝްހޫރު ކްރިމިނަލް ވަކީލަކަށް ވުމެއް ނޫން. އަހަރެން ބޭނުންވަނީ ޤާނޫނީ އެހީތެރިކަން ނުލިބި ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ފަހަތުގައި ތިބި އެތައް ހާސް ކުށްވެރިންނެއްގެ އަޑަކަށް ވާން. ޚާއްޞަކޮށް، ފަގީރުކަމުގެ ސަބަބުން އެހީތެރިކަމެއް ނުލިބި، އަދުލުއިންސާފުން މަޙްރޫމުވެ، ވަގުތުން ކުރިން މިނިވަންވުމަށް އިންތިޒާރުކުރަމުންދާ އުމުރުދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމް ތަންފީޒުކުރާ މީހުންނަށް އެހީތެރިވާން،" އޭނާ ބުންޏެވެ.
އޭނާ ބުނިގޮތުގައި، އޭނާގެ އަމިއްލަ ތަޖުރިބާއިން ޤާނޫނީ މައުލޫމާތު ނޭނގުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ދަތިތައް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އިޙްސާސްކުރެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އޭނާގެ މަސައްކަތް ބިނާކުރާނީ ނުހައްގުން ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހުންގެ މައްސަލަތަކާއި، ޝަރީއަތްތައް ލަސްވުމުގެ މައްސަލަތަކާއި، އަދި ޝަރީއަތް ނުނިމި ޖަލުގައި ތިބޭ މީހުންގެ ޙައްޤުތައް ހޯދައިދިނުމަށް ކަމަށް ބުންޏެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުށް ސާބިތުވުމަށްފަހު ކުށުން ބަރީއަވުމުގެ ޤާނޫނުތައް, އޮސްޓްރޭލިއާ، ޖަޕާން އަދި އެމެރިކާ ފަދަ ޤައުމުތަކުގައި އޮންނަ ފަދައިން އިންޑިއާގައި ތަޢާރަފުކުރުމަށް ވަކާލާތުކުރުމަކީވެސް އޭނާގެ ތަސައްވުރެކެވެ.
ޕެރަރިވާލަންގެ މި ތަޖުރިބާއިން އިންޑިއާގެ ޖަލުތަކުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހާމަވެގެންދެއެވެ. ނޭޝަނަލް ކްރައިމް ރިކޯޑްސް ބިއުރޯ (އެންސީއާރުބީ) ގެ އެންމެ ފަހުގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން، އިންޑިއާގެ ޖަލުތަކުގައި ތިބި 5.3 ލައްކައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 74 އިންސައްތަ (3.9 ލައްކަ މީހުން) އަކީ ޝަރީއަތް ނުނިމި ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހުންނެވެ. ބައެއް ރިޕޯޓުތައް ބުނާ ގޮތުން މިދިޔަ އަހަރު މި އަދަދު 4.39 ލައްކައަށް އަރާނެކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މީގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަކީ ފަގީރުކަމާއި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން ނިކަމެތި ހާލަތްތަކުގައި އުޅޭ މީހުންނެވެ. ކަފާލާތުގެ ދަށުން ދޫކޮށްލެވެން އޮތް ނަމަވެސް، ފައިސާ ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ޖަލުގައި ތިބެންޖެހޭ މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ. އިންޑިއާގެ ޖަލުތަކުގެ ޖާގައަށްވުރެ 121 އިންސައްތަ އިތުރަށް މީހުން ބަންދުކޮށްފައިވާއިރު، ޑިސްޓްރިކްޓް ކޯޓުތަކުގައި ނުނިމި ހުރި 3.6 ކްރޯޑު މައްސަލައިގެ ސަބަބުން މި ހާލަތު ވަނީ އިތުރަށް ގޯސްވެފައެވެ. މީގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ ފަނޑިޔާރުން މަދުވުމެވެ.
ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން އިންޑިއާގައި ކޮންމެ އެއް މިލިއަން މީހަކަށް ތިބެނީ އެންމެ 21 ފަނޑިޔާރުންނެވެ. ޕެރަރިވާލަން ފަދަ މީހަކު، އޭނާގެ އަމިއްލަ ތަޖުރިބާގެ އަލީގައި މި ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ވަދެ މަސައްކަތް ފެށުމަކީ، މިފަދަ ނިކަމެތިންނަށް ލިބޭނެ ވަރަށް ބޮޑު އުންމީދެކެވެ. އުމުރުން 54 އަހަރުގައި އޭނާ އެ ފަށަނީ އާ ދަތުރެކެވެ. އެއީ އަމިއްލަ ނަފްސު ދިފާޢުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އަދުލުއިންސާފުން މަޙްރޫމުވެފައިވާ އެހެން މީހުންގެ ޙައްޤުގައި މެޑްރާސް ހައިކޯޓުގައި ވަކާލާތުކުރުމުގެ މުހިންމު ދަތުރެވެ.